Home Άρθρα - Συνεντεύξεις Εάν η Ευρώπη πρόκειται να πετύχει το στόχο της δυναμικής και βασισμένης στη γνώση οικονομίας, σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να αξιοποιήσει πλήρως και το γυναικείο δυναμικό της

Εάν η Ευρώπη πρόκειται να πετύχει το στόχο της δυναμικής και βασισμένης στη γνώση οικονομίας, σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να αξιοποιήσει πλήρως και το γυναικείο δυναμικό της

E-mail

Άρθρο της Ασημίνας Ξηροτύρη με θέμα "Ευρώπη και Γυναίκα", δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Εσωτερικών. Για να διαβάσετε το άρθρο:

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΑ

«Εάν η Ευρώπη πρόκειται να πετύχει το στόχο της δυναμικής και βασισμένης στη γνώση οικονομίας, σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να αξιοποιήσει πλήρως και το γυναικείο δυναμικό της»

Καθώς η Ευρώπη προσπαθεί συλλογικά να αντιμετωπίσει τη μεγάλη οικονομική κρίση και την τρέχουσα ύφεση και να οικοδομήσει  μια πλατφόρμα για μελλοντική ανάπτυξη και σταθερότητα, θα πρέπει να κρατήσει στη πρώτη γραμμή της αντιπαράθεσης πολιτικής το θέμα της ισότητας των φύλλων. Ένα πόρο ζωτικής σημασίας για μελλοντική ανάπτυξη στην Ευρώπη αποτελεί το οικονομικό δυναμικό των γυναικών και η πλήρης ενσωματωσή τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα της οικονομίας και της πολιτικής.

Αν και πολλά από τα διαρθρωτικά εμπόδια που θα μπορούσαν να εμποδίσουν τις γυναίκες  να αναρριχηθούν σε θέσεις ευθύνης έχουν αποσυρθεί, μέσω νομοθεσίας που προωθεί την ισότητα των φύλλων και καταπολεμά τη διακριτική μεταχείριση, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς τη πραγματικότητα ότι οι άντρες συνεχίζουν να κυριαρχούν στα ανώτατα επίπεδα  των επιχειρήσεων, της πολιτικής και της έρευνας.

Όπως κατέδειξε έρευνα της CatalystandtheConferenceBoardofEurope (2002), τα σημαντικότερα εμπόδια στη προώθηση των γυναικών είναι τα στερεότυπα και οι παρανοήσεις ως προς τους ρόλους και τις ικανότητες των γυναικών, η έλλειψη κατάλληλων γυναικείων μοντέλων ρόλων καθώς και η έλλειψη διευθυντικής εμπειρίας, οικογενειακές υποχρεώσεις και, τέλος, έλλειψη ευκαιριών. Η νομοθεσία έχει ήδη χαμηλώσει τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στο τόπο εργασίας και επιπλέον εξελίξεις σε αυτό το τομέα μπορεί να οδηγήσουν στη σταδιακή κατάρριψη των στερεοτύπων, για παράδειγμα, με το να δίνεται η δυνατότητα άδειας τόσο στους άντρες όσο και στις γυναίκες  για την ανατροφή του παιδιού στα πρώτα στάδια της ζωής του, κάτι που αποτελούσε αποκλειστική ευθύνη των γυναικών. Όμως, η πιο σημαντική πρωτοβουλία για να προωθηθεί η ισότητα των φύλλων στο κόσμο των επιχειρήσεων θα πρέπει να προέλθει από τους ανθρώπους που παίρνουν τις αποφάσεις μέσα στις εταιρείες γιατί είναι οι μόνοι που μπορούν άμεσα να επηρεάσουν την πολιτική της εταιρείας σε θέματα στρατολόγησης στελεχών και προώθησης καριέρας. Μία μελέτη  (TheLehmanBrothersCentreforWomeninBusiness, 2007) για τις μεθόδους που χρησιμοποιούν οι εταιρείες για την όσο το δυνατόν καλύτερη ενσωμάτωση των γυναικών στις επιχειρήσεις αναγνώρισε τέσσερεις φάσεις μέσα από τις οποίες οι διαφορετικές πρωτοβουλίες μπορούν να ομαδοποιηθούν Το πρώτο βήμα είναι να είναι ενήμερη η διοίκηση για την κατάσταση μέσα στην εταιρεία  εισάγοντας συνεχή έλεγχο όλων των ζητημάτων ανθρώπινων πόρων, από τη προοπτική των φύλλων, συμπεριλαμβάνοντας την εγκαθίδρυση στόχων οι οποίοι θα μπορούν να αξιολογηθούν και με αυτούς και η απόδοση των στελεχών, η οποία βέβαια δεν είναι συνάρτηση του φύλλου. Το δεύτερο βήμα είναι να διασφαλιστεί ότι η εταιρεία θα υλοποιήσει πολιτικές που διευκολύνουν μια καλή ισορροπία εργασιακής ζωής  και επιτρέπει στους υπαλλήλους –άντρες και γυναίκες-  να συμμετέχουν ενεργά στην οικογενειακή ζωή  χωρίς να θυσιάζουν την εξέλιξη της καριέρας τους. Το τρίτο βήμα καλύπτει πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη παροχή της υποστήριξης εκείνης που χρειάζεσαι για να αναπτυχθεί μια καριέρα και η οποία, προς το παρόν, λείπει για πολλές γυναίκες –αυτή συμπεριλαμβάνει την ανάπτυξη δικτύων, την καθοδήγηση και την υποστήριξη. Το τελικό βήμα σχετίζεται με ειδικές δράσεις που βοηθούν την προετοιμασία των γυναικών για ηγετικές θέσεις  μέσω της αρμόζουσας εκπαίδευσης και της πρακτικής εμπειρίας.

Όσον αφορά στον τομέα της πολιτικής, ενώ αποτελεί θεμελιώδη αρχή της δημοκρατίας το ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι μπροστά στο νόμο και έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης  στην εξουσία και, κατ’ επέκταση, η σύνθεση των κοινοβουλίων που έχουν εκλεχθεί από τους πολίτες για να παίρνουν αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινή τους ζωή θα έπρεπε να αντανακλούν τη διαφορετικότητα του εκλογικού σώματος,  ιστορικά,  αυτό δεν υπήρξε ποτέ και ο κόσμος της πολιτικής δεν άνοιξε τις πόρτες του στις γυναίκες έως τον εικοστό αιώνα. Αν και έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος στο τομέα αυτό, υπάρχει αρκετός δρόμος ακόμη να διανυθεί μέχρι την ουσιαστική και πλήρη επίτευξη της ισότητας.

Στις εκλογές του Ιουνίου 2009 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο , εκλέχθηκαν 736 μέλη για να αντιπροσωπευόσουν 500 εκατομμύρια πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από αυτά, το 35% ήταν γυναίκες και το 65% άντρες, το πιο ισόρροπο Κοινοβούλιο, από πλευράς εκπροσώπησης των φύλλων,  από τις πρώτες εκλογές το 1979. Αυτό το αποτέλεσμα αντιπροσωπεύει τη πιο σημαντική βελτίωση από το 1999 όταν η συμμετοχή των γυναικών έφτασε το 30%. Το ποσοστό των γυναικών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι πλέον 10% υψηλότερο από ότι είναι στα εθνικά κοινοβούλια των κρατών μελών όπου δεν ξεπερνά το 24,2%. Πράγματι, οι γυναίκες αντιπροσωπεύονται  καλύτερα   στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από ότι στα κοινοβούλια των κρατών μελών σε όλες τις χώρες εκτός από το Βέλγιο, την Ισπανία, το Λουξεμβούργο και τη Μάλτα η οποία είναι η μόνη χώρα που δεν έχει καμία γυναίκα ευρωβουλευτή (EuropeanCommission, DGEMPL, Databaseonwomenandmenindecision-making). Μάλλον, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύονται καλύτερα σε ορισμένες πολιτικές ομάδες παρά σε άλλες. Για παράδειγμα, η ομάδα των Πρασίνων/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία έχει το υψηλότερο επίπεδο γυναικείας εκπροσώπησης με 55% γυναίκες και 45% άντρες. Ακολουθεί η μεγαλύτερη ομάδα της Συμμαχίας των Φιλελεύθερων και των Δημοκρατών για την Ευρώπη, όπου το 45% είναι γυναίκες και το 55% άντρες. Από την άλλη πλευρά, οι Ευρωπαίοι Συντηρητικοί  και η ομάδα για την ελευθερία και τη δημοκρατία στην Ευρώπη έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά γυναικών μεταξύ των μελών τους, 15% και 16% αντίστοιχα (EuropeanParliament). Όπως προαναφέρθηκε, η εικόνα στα εθνικά κοινοβούλια των κρατών μελών είναι αρκετά διαφορετική. Από το 1997 έως το 2009 το ποσοστό των γυναικών στα εθνικά κοινοβούλια αυξήθηκε κατά 8%, από 16% σε 24%. Όμως, το μεγαλύτερο μέρος της αλλαγής προέκυψε το 2004 και από τότε έχει συντελεστεί πολύ μικρή πρόοδος (EuropeanCommission, DGEMPL, Databaseonwomenandmenindecision-making). Παρ’ όλα αυτά, η μακροπρόθεσμη τάση εμφανίζεται ανοδική. Αν και η συνολική βελτίωση στην εκπροσώπηση των γυναικών είναι θετική και βέβαια ενθαρρυντική, φαίνεται πως εξακολουθεί να υπάρχει μια  προκατάληψη εις βάρος των γυναικών, όσον αφορά στα χαρτοφυλάκια που αναλαμβάνουν. Η τυπολογία BEIS διαιρεί τις κυβερνητικές λειτουργίες  σε τέσσερεις περιοχές: βασικές λειτουργίες (Β), οικονομία (Ε), υποδομές (Ι) και κοινωνικο-πολιτιστικές λειτουργίες (S). Βάσει αυτής της τυπολογίας και των στοιχείων που υπάρχουν, από το 2004 και μετά, προκύπτει ότι οι γυναίκες υπουργοί τείνουν να παραλαμβάνουν τα λεγόμενα ‘μαλακά’  κοινωνικο-πολιτιστικά χαρτοφυλάκια, αυτή η κατάσταση δε εντάθηκε από εκείνη τη περίοδο και μετά. Τον Οκτώβριο του 2009, οι γυναίκες υπουργοί είχαν το 43% των κοινωνικο-πολιτιστικών θέσεων/χαρτοφυλακίων και υστερούσαν σημαντικά σε θέσεις/χαρτοφυλάκια με βασικές και οικονομικές λειτουργίες.  

Η κατάσταση στον, καταλυτικής σημασίας, τομέα της έρευνας είναι ακόμη πιο προβληματική. Κατά τη τελευταία έκδοση των SheFigures (2012), οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μόνο το 33% των ερευνητών στην Ευρώπη, το 20% των τακτικών καθηγητών πανεπιστημίου και το 15,5% των επικεφαλής ιδρυμάτων ανώτερης εκπαίδευσης.  Ο μέσος όρος των γυναικών ερευνητών στην ΕΕ των 27 ανερχόταν στο 33% το 2009 αλλά υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ κρατών: ενώ στο Λουξεμβούργο, Γερμανία και Ολλανδία τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 21%, 25% και 26% υπήρχαν δυο βαλτικές χώρες η Λάτβια και Λιθουανία όπου υπήρχαν περισσότερες γυναίκες ερευνητές από ότι άντρες καθώς επίσης και η Βουλγαρία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Εσθονία, Σλοβακία και Πολωνία που έχουν τουλάχιστον το 40% των γυναικών ερευνητών. Κατά τη περίοδο 2002-2009, φαίνεται ότι οι γυναίκες τείνουν να φτάσουν τους άντρες όμως θα χρειαστεί πολύς χρόνος ακόμη για να μπορεί κανείς να μιλήσει για σημαντικά βελτιωμένη ισορροπία μεταξύ αντρών και γυναικών στο τομέα της έρευνας. Εξαίρεση αποτελούν η Τσεχία, Ουγγαρία, Ελλάδα και Γαλλία όπου ο αριθμός των αντρών ερευνητών αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό.

Παρά τις εθνικές και Ευρωπαϊκές στρατηγικές στην ισότητα των φύλλων, η Ευρωπαϊκή έρευνα ακόμη υποφέρει από σημαντικές απώλειες και ανεπαρκή χρήση εξαιρετικά προσοντούχων γυναικών.  Η ενσωμάτωση της διάστασης των φύλλων στο σχεδιασμό, αξιολόγηση και υλοποίηση της έρευνας είναι επίσης εξαιρετικά περιορισμένη. Η Επιτροπή έχει ήδη δεσμευτεί να εξασφαλίσει μια συμμετοχή των ερευνητριών κατά 40% τουλάχιστον σε όλες τις ομάδες εμπειρογνωμόνων, πάνελ και επιτροπές ιδιαίτερα στο Horizon 2020.  Επίσης, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη α) να παράσχουν κίνητρα ώστε να αρθούν τα νομικά και άλλης φύσεως εμπόδια στην στρατολόγηση, διατήρηση και επαγγελματική πρόοδο των ερευνητριών και να συμμορφωθούν με το Ευρωπαϊκό δίκαιο στην ισότητα των φύλλων, β) να δεσμευτούν σε συνεργασίες με φορείς χρηματοδότησης, ερευνητικούς οργανισμούς και πανεπιστήμια ώστε να προωθήσουν τη πολιτική και θεσμική αλλαγή σε θέματα φύλλων και γ) να εξασφαλίσουν ώστε το 40% των μελών επιτροπών, πάνελ, ομάδων εμπειρογνωμόνων  καταλαμβάνεται από γυναίκες  (EuropeanResearchArea).

Σίγουρα έχουν γίνει πολλά και σημαντικά βήματα προς τη κατεύθυνση της ισότητας των φύλων. Όμως, επίσης σίγουρο είναι ότι υπάρχει δρόμος μπροστά και δεν είναι εύκολος. Μπορεί η νομοθεσία να αλλάζει, μπορεί να δίνονται κίνητρα για την αλλαγή, μπορεί να γίνονται προσπάθειες, όμως η αλλαγή νοοτροπίας και στάσεων αποτελεί πολύ αργή διαδικασία η οποία ξεφεύγει πολύ πέραν των όποιων νομοθετικών ρυθμίσεων. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι όταν χρειάζεσαι μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία  και όταν επιμένεις, όπως εμείς, για τη συνύπαρξη της κοινωνικής και περιβαλλοντικής συνιστώσας, δεν μπορείς να αποκλείεις τη μισή ανθρωπότητα, χρειάζεσαι να την ενσωματώσεις με ίσους όρους, χρειάζεσαι να της δώσεις τη δυνατότητα επιλογής, αυτό δεν είναι άλλωστε η ισότητα;