Home Διαρκής Επιτροπή Ομιλία στην επιτροπή Ισότητας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: ʼγαμες Μητέρες

Ομιλία στην επιτροπή Ισότητας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: ʼγαμες Μητέρες

E-mail Εκτύπωση PDF
Κάθε συζήτηση για τις σύγχρονες μορφές οικογένειες και πολιτικές για την οικογένεια, οφείλει να έχει ως αφετηρία αυτή την εμπειρία των οικογενειών και να λάβει υπόψη της τη νέα κατάσταση που έχει διαμορφωθεί. Δηλαδή, να ανταποκρίνεται σε αυτήν την ποικιλία των εμπειριών που έχουν οι οικογένειες, ανάλογα με τον τρόπο που είναι οργανωμένες και βέβαια τις μεταβαλλόμενες συνθήκες της οικογενειακής οργάνωσης. Κι αυτό γιατί ο ατομικός κύκλος ζωής κάθε ατόμου, μπορεί να έχει πολλούς κύκλους οικογενειακής ζωής. Δεν είναι κάτι σταθερό. Στη χώρα μας αυτό που καταγράφεται είναι η αδυναμία του παραδοσιακού τρόπου άσκησης της κοινωνικής πολιτικής που είναι κατακερματισμένη. Να εναρμονιστεί επαρκώς με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες οικογενειακής οργάνωσης . Με τις αλλαγές στις οικογενειακές πρακτικές και στις πρακτικές φροντίδας, καθώς και με την πρόκληση του κοινωνικού αποκλεισμού. Η άσκηση αυτής της πολιτικής έχει πολλές επιπτώσεις σε πολλά επίπεδα: 1. Η μη ύπαρξη καινοτόμας κοινωνικής πολιτικής έχει ως αποτέλεσμα η μονογονεϊκότητα να αποτελεί πηγή προβλημάτων και δυσκολιών στην καθημερινότητα και έτσι αυτές οι οικογένειες αποτελούν μία ομάδα που κατεξοχήν κινδυνεύει από κοινωνικό αποκλεισμό για την καταπολέμηση του οποίου δεν υπάρχει μακροπρόθεσμη και πολυδιάστατη πολιτική. 2. Προδιαγράφεται ως ένα βαθμό το μέλλον και η προοπτική αυτών των οικογενειών, αλλά κυρίως επηρεάζεται η ζωή στις οικογένειες, καθώς η κοινωνική πολιτική δημιουργεί ανισότητες που αποβαίνουν σε βάρος της ποιότητας ζωής ορισμένων οικογενειών. 3. Οι μη συμβατικές μορφές οικογενειακής οργάνωσης έγιναν στο παρελθόν κυρίως, αντικείμενο αρνητικών αναπαραστάσεων που θεμελιώνονται σε επιχειρήματα ψυχολογικά, κοινωνικά, δημοσιονομικά. Οι αρνητικές αυτές αναπαραστάσεις τροφοδοτούν και τροφοδοτούνται εν μέρει από νομοθετικές ρυθμίσεις και αποτυπώνονται στο δημόσιο λόγο και έχει επιπτώσεις στη ζωή του παιδιού. 4. Το ευρύτερο πλαίσιο άσκησης πολιτικής που ασκείται από το κράτος και το εύρος των διαθέσιμων λόγων, αποτελούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο δομείται και αναδομείται η οικογενειακή ζωή. Και στο πλαίσιο αυτό κυριαρχεί η συμβατική μορφή οικογένειας. Οπότε όλες οι άλλες μορφές οικογένειας εκ των πραγμάτων βρίσκονται κάπου στο περιθώριο. Η εικόνα που έχουμε από όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι τα μονογονεϊκά νοικοκυριά εμπίπτουν στα νοικοκυριά με το χαμηλότερο εισόδημα στην εισοδηματική κλίμακα και περίπου τα 2/3 των μονογονεϊκών οικογενειών στην Ελλάδα, ζουν σε συνθήκες φτώχειας. Αυτή είναι η κατάσταση. Οι μονογονεϊκές οικογένειες αποτελούν μία ομάδα, που όπως είπαμε, κατεξοχήν κινδυνεύει από τον κοινωνικό αποκλεισμό και για την οποία δεν υπάρχει μία μακροπρόθεσμη και συνδυασμένη πολιτική. Δηλαδή, δεν υπάρχει σφαιρική στραγητική για να καλύψει τις πολυδιάστατες ανάγκες. Κατά, συνέπεια ο επιδιωκόμενος στόχος μιας κοινωνικής πολιτικής νέου τύπου στην Ελλάδα, για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού των μονογονεϊκών οικογενειών, θα πρέπει να είναι η στήριξή τους κατά τέτοιο τρόπο, έτσι ώστε να μην μειωθούν τα ατομικά κίνητρα και η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Ενώ ταυτόχρονα να δοθεί η δυνατότητα εγκαθίδρυσης ενός δικτύου, το οποίο όμως να είναι αποτέλεσμα ατομικής και δημόσιας προσπάθειας. Στην Ελλάδα, παρόλο που έχουν γίνει διάφορα προγράμματα καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού δεν έχει συζητηθεί ευρέως το θέμα και δεν έχει τεθεί το ερώτημα ως πιο βαθμό οι προσπάθειες καταπολέμησης του αποκλεισμού, θα πρέπει να στοχεύουν κυρίως στην ένταξη ή επανένταξη στην αγορά εργασίας. Η αλληλεπίδραση ορισμένων ενεργητικών πολιτικών με παθητικά μέτρα, έχουν μια σειρά από συνέπειες, θετικές και αρνητικές στο κοινωνικό αποκλεισμό και στην είσοδο στην αγορά εργασίας. 1. Ένα όμως από τα προβλήματα που ανακύπτουν και αφορά άμεσα τις μόνες μητέρες, είναι εάν η ένταξη στην αγορά εργασίας, είναι πάντοτε ένας εφικτός στόχος, με δεδομένη την κατάσταση στην αγορά εργασίας. 2. Υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γύρω από αυτό το θέμα. Σύμφωνα με την έκθεση του παρατηρητηρίου για τον κοινωνικό αποκλεισμό, η μη συμμετοχή στην αγορά εργασίας για τις μονογονεϊκές οικογένειες, δεν μπορεί να θεωρηθεί οπωσδήποτε ως ο μοναδικός δείκτης του κοινωνικού αποκλεισμού. 3. Για παράδειγμα. Στο Λουξεμβούργο δίνεται στους μόνους γονείς το ελάχιστο εισόδημα χωρίς την υποχρέωση να αναζητήσουν εργασία σε σύντομο χρονικό διάστημα. 4. Η μη συμμετοχή στην αγορά εργασίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δείκτης κοινωνικού αποκλεισμού, εάν η επιλογή των μόνων γονέων είναι για ένα χρονικό διάστημα να διαθέσουν περισσότερο χρόνο στην διατροφή των παιδιών. Το ερώτημα που συχνά τίθεται είναι η παροχή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος. Και αυτό είναι μία πολύ μεγάλη συζήτηση. . Κατά την άποψή μου η εγγύηση ενός ελάχιστου εισοδήματος για τους μόνους γονείς και ιδιαίτερα για τις μόνες μητέρες, είναι ένας τρόπος καταπολέμησης της φτώχειας, ο οποίος όμως από μόνος του δεν είναι αποτελεσματικός, γιατί η φτώχεια έχει πολλές διαστάσεις. Δεν είναι μόνο οικονομική η φτώχεια. Προσωρινά όμως, είναι ένα μέτρο ανάγκης που προστατεύει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλλά θα πρέπει ταυτόχρονα να συνδυαστεί και με μακροπρόθεσμους στόχους. Κατά αυτήν την έννοια είναι προτιμητέα η εισαγωγή του μέτρου, του ελάχιστου εισοδήματος για τους μόνους γονείς, του οποίου στόχος θα είναι η κοινωνική ένταξη. Η ύπαρξή του μπορεί να θεωρηθεί δικαίωμα για τους μόνους γονείς, προϋποθέτει όμως και την θέσπιση συμπληρωματικών μέτρων και συγκεκριμένων ενεργειών για την κοινωνική ένταξη. Διότι, μόνο μέσω μακροπρόθεσης και συνδυασμένης πολιτικής μπορούν να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα, ιδιαίτερα του κοινωνικού αποκλεισμού των μονογονεϊκών οικογενειών, ιδιαίτερα αυτής της διάστασης. Oι δυνατότητες για παρέμβαση έτσι ώστε να μην αναγκαστουν οι μόνες μητέρες να εγκαταλείψουν την αγορά εργασίας ή η δημιουργία προϋποθέσεων για την ένταξή τους είναι πάρα πολλές. Επίσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν κοινωνικοί εταίροι, υιοθετούν μέτρα για εργασιακές συνθήκες που είναι φιλικές προς την οικογένεια ή όταν ο ιδιωτικός τομέας αναλαμβάνει αυτά τα πράγματα. Μόνο που οι μόνοι γονείς δεν ταιριάζουν πάντοτε εύκολα με τις υπάρχουσες δομές εργασίας, οι οποίες συνήθως βασίζονται σε ένα αντρικό μοντέλο. Δηλαδή, πάρα πολλές από τις θέσεις εργασίας είναι σχεδιασμένες στη λογική ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να αφιερώσουν μεγάλο τμήμα της καθημερινότητάς τους, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους και ότι θα χειρίζονται τις οικογενειακές τους ευθύνες κατά τέτοιο τρόπο που δεν θα παρεμποδίζουν την εξάσκηση της εργασίας τους. ʼρα γενικότερα υπάρχει ανάγκη να διερευνήσουμε τις επιδράσεις των διαφορετικών μορφών οργάνωσης της εργασίας στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή. Αυτό γίνεται πιο επιτακτικό σήμερα. Το ζητούμενο δεν είναι να βοηθηθούν οι γυναίκες και οι μόνες μητέρες να έχουν την ίδια συμμετοχή στην αγορά εργασίας, όπως και οι άντρες εργαζόμενοι. Αλλά να ανοίξουν προοπτικές για νέες αναζητήσεις, για κοινωνικές αλλαγές, όπως αλλαγές στις προδιαγραφές της εργασίας, έτσι ώστε να εναρμονίζονται καλύτερα με τις ατομικές ευθύνες όλων των εργαζομένων. Και για να κλείσω με το θέμα του κοινωνικού αποκλεισμού και των μονογονεϊκών οικογενειών, συμπερασματικά θα έλεγα ότι το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης σε συνδυασμό με μέτρα στον τομέα της εργασιακής πολιτικής, της φορολογίας, της πολιτικής για την οικογένεια και την αναδιάρθρωση των κοινωνικών υπηρεσιών μπορούν να δημιουργήσουν εκείνες τις συνθήκες που θα επιτρέψουν στις μόνες μητέρες να επιλέξουν αυτό που επιθυμούν περισσότερο για όσο χρονικό διάστημα θεωρείται αναγκαίο. Θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό οι μόνες μητέρες να έχουν τη δυνατότητα των επιλογών. Είναι εξαιρετικά σημαντικό οι μόνες μητέρες να έχουν τη δυνατότητα των επιλογών. Είναι εξαιρετικά σημαντικό δικαίωμα. Οι πρακτικές που υιοθετούνται από τις μη συμβατικές μορφές οικογενειακής οργάνωσης δε σημαίνει ότι οι αξίες της φροντίδας και των υποχρεώσεων εγκαταλείπονται. Αλλά ότι οι άνθρωποι βρίσκουν διαφορετικού τρόπους για να εκφράσουν αυτές τις αξίες. Παρά το γεγονός ότι οι μονογονεϊκές οικογένειες, λειτουργούν σε ένα πλαίσιο που πιστεύει ότι είναι κατά κύριο λόγο δυσλειτουργικές, αντιμετωπίζουν ορισμένα προβλήματα στην καθημερινότητά τους. Μπορούμε όμως παρόλα αυτά να καταγράψουμε πολλά θετικά παραδείγματα λειτουργίας τους. Είναι σημαντικό να σκεφτούμε, πως θα ήταν οι μονογονεϊκές οικογένειες αν υποστηρίζονταν. Η οικονομική στήριξη σημαίνει ότι θα οργάνωναν την ζωή τους χωρίς η φτώχεια να καθορίζει τις επιλογές τους και τις ευκαιρίες των παιδιών τους. Η κοινωνική στήριξη θα δρούσε αποτρεπτικά στο στιγματισμό τους. Τότε, θα μπορούσαν να μας διδάξουν ότι η μορφή ή η δομή της οικογένειας δεν είναι το σημαντικό. Σημαντικό είναι τι κάνει η οικογένεια. Το πώς λειτουργεί η οικογένεια. Έχουμε να μάθουμε πολλά από τους μόνους γονείς, αν αναπτύξουμε πλουραλιστικές προσεγγίσεις στην κοινωνική πολιτική, που θα εκτιμούν τον πλούτο όλων των οικογενειών. Και αν εμπιστευτούμε τις επιλογές που κάνουν οι ίδιοι γονείς για τους ίδιους και τα παιδιά τους. Τα θετικά παραδείγματα αποτελούν ισχυρά επιχειρήματα για την άρση του κοινωνικού στίγματος, την ανάπτυξη πλουραλιστικών προσεγγίσεων που εκτιμούν τον πλούτο όλων των οικογενειών και την υποστήριξή τους σε θεσμικό επίπεδο. Όλες οι οικογένειες μπορούν να επιτελέσουν το έργο τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, εφόσον η κοινωνία διαμορφώσει τις προϋποθέσεις και όπου χρειάζεται με στρατηγικές ενδυνάμωσης των οικογενειών, που ανήκουν στις συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως είναι των άγαμων μητέρων. Και με πρακτικές που θα είναι ευαίσθητες ως προς το φύλο, για την απορρόφηση του δημόσιου και του κοινωνικού πλούτου. Ζητούμενο λοιπόν είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας κοινωνικά δίκαιης πολιτικής που θα κάνει δυνατή την ισότιμη και αξιοπρεπή διαβίωση όλων των οικογενειών και θα προωθεί την κοινωνική δικαιοσύνη στις σχέσεις των δύο φύλων. Η ενδυνάμωση των οικογενειών πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε αφενός να μην υπονομεύεται η δομή της οικογενειακής ζωής και αφετέρου με την ανάπτυξη πλουραλιστικών μορφών πρόνοιας και με νέες μεθόδους συνδυασμού του δημόσιου και του ιδιωτικού. Η ηθική της φροντίδας, ως μιας δημοκρατικής πρακτικής και εναλλακτικό πλαίσιο στην συντηρητική πρόταση για την υποστήριξη των οικογενειακών αξιών, μπορεί να αποτελέσει επιχείρημα για τη δημιουργία νέων συμμαχιών μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής ζωής, στο πλαίσιο μιας δυναμικής, τοπικής κοινωνίας, η οποία θα δρα σε συνεργασία με τους δημόσιους φορείς με στόχο την εγκαθίδρυση νέων κοινωνικών δομών για την παροχή φροντίδας.