Home Ομιλίες Ομιλία κατά τη συζήτηση επί της αρχής, των άρθρων και του συνόλου του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων «Συστηματοποίηση της δια βίου μάθησης και άλλες διατάξεις».

Ομιλία κατά τη συζήτηση επί της αρχής, των άρθρων και του συνόλου του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων «Συστηματοποίηση της δια βίου μάθησης και άλλες διατάξεις».

E-mail Εκτύπωση PDF
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η παιδεία στον τόπο μας ιστορικά για το μεγαλύτερο κομμάτι του εθνικού μας βίου ήταν δημοκρατική και λαϊκή, ήταν προσβάσιμη σε όλους τους κοινωνικούς χώρους, τάξεις και κατηγορίες, μολονότι -όχι πάντοτε- δεν είχαν την ίδια ευχέρεια. Ήταν, επίσης, ανοιχτή και προοδευτική. Αυτά τα ιστορικά χαρακτηριστικά κινδυνεύουν σήμερα. Το Σύνταγμά μας διακηρύσσει ότι η ανάπτυξη και η προαγωγή της τέχνης και της επιστήμης, της έρευνας και της διδασκαλίας, αποτελεί υποχρέωση της πολιτείας και επιτάσσει πως όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της στα κρατικά εκπαιδευτήρια. Η πραγματικότητα αποδεικνύεται ότι δεν υπακούει στο Σύνταγμα. Η παιδεία δεν παρέχεται δωρεάν (δίδακτρα, ιδιωτική εκπαίδευση, φροντιστήρια, ξένες γλώσσες, παραπαιδεία), αλλά είναι πανάκριβη, όπως προκύπτει από τα στοιχεία και τις έρευνες του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, της ΓΣΣΕ και άλλων φορέων. Είμαστε ουραγοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είμαστε παράδειγμα προς αποφυγήν στη μεγάλη διεθνή κοινότητα, όπως αυτή καταγράφεται στις ετήσιες εκθέσεις του ΟΟΣΑ. Σε αυτή την πραγματικότητα, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η πολιτεία, το εκπαιδευτικό μας σύστημα καλείται να καλύψει και τη μεγάλη ανάγκη της δια βίου παιδείας και εκπαίδευσης, περιεχόμενο του νομοσχεδίου που συζητάμε σήμερα. Η δια βίου παιδεία και εκπαίδευση καλείται να διαδραματίσει ένα πολύ σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο των σύγχρονων κοινωνιών. Στο κοινωνικό επίπεδο μπορεί να συμβάλλει στην ενδυνάμωση της δημοκρατίας, στην καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, της φτώχειας, των ασθενειών, της ανεργίας και της υποαπασχόλησης. Μπορεί να βοηθήσει τις σύγχρονες κοινωνίες να αξιοποιήσουν πιο αποτελεσματικά το έμψυχο δυναμικό τους, για την κοινή πρόοδο και ευημερία. Στο ατομικό επίπεδο μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των μορφωτικών εφοδίων του ατόμου, στην καλύτερη επαγγελματική του αποκατάσταση, αλλά και στη γενικότερη μορφωτική του εξύψωση, να τον καταστήσει πολίτη ενεργό, κριτικό και δημιουργικό, που έχει όχι μόνο τη βούληση, αλλά και την ικανότητα να συμμετέχει στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Αυτές, όμως, οι ευεργετικές συνέπειες που μπορεί να επιφέρει η δια βίου εκπαίδευση και παιδεία, μπορεί να υπάρξουν μόνο όταν ισχύουν κάποιες βασικές προϋποθέσεις. Η πρώτη από αυτές είναι να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο ευρύτερων πολιτικών, που δεν θα στοχεύουν απλώς στην προώθηση κάποιων προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, αλλά θα αντιμετωπίζουν συνολικά τα εκπαιδευτικά προβλήματα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, από την προσχολική έως την τριτοβάθμια, και την παιδεία και εκπαίδευση των ενηλίκων. Απαιτείται γι αυτό η εκπόνηση ενός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για τη δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση, που θα ιεραρχεί τις προτεραιότητες και θα βασίζεται σε τεκμηριωμένη πρόταση. Η δεύτερη είναι να μην αντιμετωπίζεται ως μία διαδικασία που στοχεύει απλώς στην παροχή γνώσεων και δεξιοτήτων, αναγκαίων για τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό των εργαζομένων και την επανένταξή τους στην εργασία. Η στόχευσή της πρέπει να είναι ευρύτερη και να αφορά συνολικά την προσωπικότητα του ενήλικου ανθρώπου και να τον βοηθήσει να κατανοήσει καλύτερα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες κοινωνίες. Φυσικά, για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, είναι απαραίτητο να σχεδιαστούν και να λειτουργήσουν θεσμοί και διαδικασίες που δεν προβλέπονται από το σχέδιο νόμου που προτείνεται για ψήφιση. Η τρίτη προϋπόθεση είναι ο σχεδιασμός της δια βίου εκπαίδευσης. Θα πρέπει να έχει πρωταρχικά μορφωτικούς σκοπούς και επιδιώξεις και όχι να αποτελεί μόνο εργαλείο, πρακτική διαχείρισης της ανεργίας και της υποαπασχόλησης, όπως πολύ συχνά συμβαίνει. Και βέβαια, βασική προϋπόθεση αποτελεί και η εξασφάλιση των απαραίτητων υλικών πόρων και υποδομών, ώστε να είναι εφικτή η υλοποίηση των προγραμμάτων που θα κριθούν αναγκαία. Αυτό είναι ζητούμενο και σε τούτο το νομοσχέδιο, πόσο δηλαδή θα εξασφαλιστεί αυτή η λειτουργία των ινστιτούτων και των άλλων σχολών κατάρτισης και εκπαίδευσης που λειτουργούν ή που προτείνονται. Πρέπει να δούμε όμως και από μια άλλη πλευρά το συζητούμενο νομοσχέδιο. Πρέπει να το δούμε σε σχέση με τη συνολική ευρωπαϊκή πολιτική στα θέματα της εκπαίδευσης και κατάρτισης, στο πλαίσιο της οποίας εντάσσονται και τα περισσότερα από τα μέτρα που προτείνονται στο συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση η έμφαση σε μία βραχύβια κατάρτιση σε συνδυασμό με τη λογική του «απασχολήσιμου» δείχνει πώς αντιλαμβάνεται τα ζητήματα αυτά. Οι δεξιότητες που προσφέρει μία κατάρτιση δίχως στέρεο επιστημονικό υπόβαθρο απαξιώνονται γρήγορα από την εξέλιξη και μόνο της τεχνολογίας. Όσο περισσότερο η δια βίου εκπαίδευση θα προσαρμόζεται στις ανάγκες της ταχύρυθμης προετοιμασίας απασχολήσιμων τόσο συντομότερης διάρκειας θα είναι. Και το πέρασμα των καταρτιζόμενων από την αγορά εργασίας θα είναι και αυτό σύντομο. Κατάρτιση, εισαγωγή στην εργασία, απαξίωση των δεξιοτήτων, έξοδος από την αγορά εργασίας, επανακατάρτιση κ.ο.κ. Αυτός είναι, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, ο νεοφιλελεύθερης έμπνευσης κύκλος της σύνδεσης των πανεπιστημίων, της εκπαίδευσης με τις επιταγές της αγοράς εργασίας. Σε αυτό θεμελιώνεται η ανάγκη ενός ευρείας κλίμακας μηχανισμού δια βίου κατάρτισης που θα τροφοδοτεί τις εκάστοτε ανάγκες της αγοράς. Από ποιον θα ελέγχεται; Ποιος θα παρέχει τους πόρους; Υπό ποίους όρους θα επανακαταρτίζεται ένας ξεπερασμένος από την τεχνολογία εργαζόμενος ή ένας άνεργος; Είναι σχολαστικότητα το να μας απαντήσετε σε αυτά τα θέματα; Σε κάθε περίπτωση, οι συνθήκες που παράγουν τη μαζική ανεργία δεν είναι δυνατόν να αναιρεθούν από κάποια αλλαγή στο εκπαιδευτικό σύστημα. Το αντίθετο. Το επικοινωνιακό επιχείρημα ότι η ανεργία θα εξαφανιστεί όταν η εκπαίδευση θα μπορεί να παράγει πτυχιούχους κατάλληλα καταρτισμένους ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των επιχειρήσεων οδηγεί στην αντίληψη ότι η πηγή της ανεργίας δεν είναι ο καπιταλισμός και ο στρεβλός τρόπος ανάπτυξης που προωθεί, αλλά η πλημμελής εκπαίδευση. Η ανεργία ωστόσο θα εξακολουθεί να υπάρχει όσο διατηρούνται οι γενικοί όροι που την παράγουν. Η τακτική της Κυβέρνησης αλλά και της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, όπως εκφράστηκε και στο διάλογο στο ΕΣΥΠ, δείχνει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα κοινό πλαίσιο και σε μια συμφωνία για αναδιαρθρώσεις σε όλο το εκπαιδευτικό σύστημα, οι οποίες θα διαμορφώσουν μία νέα πραγματικότητα -φοβάμαι όμως- με αρνητικές επιπτώσεις στο εκπαιδευτικό μας σύστημα αλλά και στην προοπτική ανάπτυξης της χώρας. Αυτές οι αναδιαρθρώσεις είναι γνωστές με το όνομα «διαδικασίες της Μπολώνια». Στο λεξιλόγιο και στην καθημερινή εκφορά του δημόσιου λόγου των υπερασπιστών των νεοφιλελεύθερων αναδιαρθρώσεων στην παιδεία, όσων δηλαδή κινούνται στην κατεύθυνση της διακήρυξης της Μπολώνια, η λέξη «γνώση» έχει αντικατασταθεί με τη λέξη «κατάρτιση», ο όρος «δημόσιο πανεπιστήμιο» έχει τεχνηέντως αντικατασταθεί με τον όρο «κρατικό» και αντίστοιχα το «ιδιωτικό» με τον όρο «μη κρατικό». Αντιστοίχως, η εμπορευματοποίηση της παιδείας μεταφράζεται σε «κινητικότητα των φοιτητών». (TR) Η απαξίωση των πτυχίων σε συμπλήρωμα διπλώματος. Η παραγωγή ευέλικτων απασχολήσιμων σε δια βίου μάθηση. Η κατάργηση των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων, σε αναμόρφωση των σπουδών. Η εξαστικοποίηση του Λυκείου και η ραγδαία αύξηση της μαθητικής διαρροής, σε ελεύθερη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτή, λοιπόν η λογική της παροχής υπηρεσιών σε ό,τι αφορά και τη δια βίου μάθηση, διατρέχει το υπό συζήτηση νομοσχέδιο. Η σημαντική λειτουργία της δια βίου μάθησης που όλοι θεωρούμε ότι είναι αναγκαία λόγω της διαρκούς εξέλιξης της επιστήμης και της τεχνολογίας, αλλά και των ίδιων των κοινωνικών αναγκών είναι σύμφυτη με το ρόλο και την προσφορά των ιδρυμάτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευση στην κοινωνία. Δέχεται όμως σήμερα το σφικτό εναγκαλισμό της άκρας ανταγωνιστικής αγοράς. Ξέρω την επιχειρηματολογία σας κύριε Υφυπουργέ, μου απάντησε και η κυρία Υπουργός «εκσυγχρονισμός, συναντίληψη με τους εταίρους μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση». Μέχρι πού θα φθάσουμε όμως; Γιατί δεν είναι δυνατόν να ενσφηνώσουμε άρρηκτα στον εθνικό μας κορμό, εκείνες από τις προτάσεις που το ουσιαστικό τους περιεχόμενο δεν είναι τίποτε άλλο: Πώς το πανεπιστήμιο και γενικότερα η εκπαίδευση πρέπει να γίνει πιο φθηνή, πως το πανεπιστήμιο θα παράγει μαζικά απασχολήσιμους, χωρίς το αναγκαίο και στέρεο επιστημονικό υπόβαθρο, πως όλα στην εκπαίδευση θα εξυγιανθούν όπως οι προβληματικές επιχειρήσεις και τελικά, πως η παιδεία θα αντιμετωπίζεται από όλους μας ως σύνηθες εμπόρευμα που υπόκειται σε όλους τους κανόνες της αγοράς και οι σπουδαστές, οι φοιτητές, οι δια βίου καταρτιζόμενοι θα είναι «πελάτες» του εκπαιδευτικού συστήματος. Εντός εισαγωγικών αυτό, κύριοι συνάδελφοι, γιατί πιστεύω ότι κανείς μας δεν έχει αυτή την αντίληψη, αλλά φοβάμαι ότι θα φθάσουμε εκεί. Η εκπαίδευση, λοιπόν, και η δια βίου κατάρτιση είναι κοινωνικό αγαθό και υποχρέωση της πολιτείας για την παροχή του. Όμως, και από αυτό το νομοσχέδιο εισάγονται σιγά-σιγά και τα δίδακτρα με τη μορφή της συμμετοχής των εκπαιδευομένων στην κάλυψη των λειτουργικών αναγκών και η πώληση εκπαιδευτικών υπηρεσιών αλλά και η χρηματοδότηση από ιδιωτικό τομέα. Εγώ διαφωνώ με τη λέξη «χρηματοδότηση» και όχι με τις λέξεις που είπαμε στην επιτροπή όταν συζητούσαμε «δωρεές, χορηγίες, κλπ.». Βεβαίως και ξέρουμε ότι αυτά υπάρχουν, αλλά η χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα έχει μία άλλη έννοια: Δίνεις και παίρνεις. Έρχομαι τώρα στο νομοσχέδιο. Διαδικασίες εκπόνησης του νομοσχεδίου: Παρουσιάστηκε και παρουσιάστηκε και από την εισηγητική έκθεση, ότι το νομοσχέδιο έγινε αποδεκτό από όλους τους φορείς και από την Ακαδημαϊκή Κοινότητα στο σύνολό της. Δεν είναι όμως έτσι. Η ΠΟΣΔΕΠ μας είπε τις αντιρρήσεις της. Έχει σημαντικές αντιρρήσεις. Από την άλλη πλευρά είναι χαρακτηριστικό ότι νομοσχέδιο δεν υπήρχε καν στην ατζέντα του περίφημου ΕΣΥΠ, τόσο στην ολομέλειά του, όσο και στην Επιτροπή Τριτοβάθμιας Πανεπιστημιακής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Δεν έχει προηγηθεί μελέτη των πραγματικών, δια βίου εκπαιδευτικών αναγκών σε διάφορους τομείς και σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, γιατί όπως είπα πριν, εάν δεν υπάρξει αυτή η μελέτη, εάν δεν προσδιοριστούν οι θεσμοί που χρειάζεται η κοινωνία, δεν καταγραφεί η μέχρι τώρα εμπειρία δεν γίνεται τίποτα. Και βέβαια δεν έχουμε και καλή εμπειρία από τη μέχρι τώρα λειτουργία και των σχολών κατάρτισης και της δια βίου εκπαίδευσης. Και από τα προγράμματα επιλογής, αλλά κυρίως από τα επαγγελματικά προγράμματα δεν έχουμε καθόλου καλή εμπειρία και γι αυτό βέβαια σε όλους αυτούς τους δείκτες βρισκόμαστε τελευταίοι σε σχέση και με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην επιτροπή δια βίου μάθησης που δημιουργείται για το συντονισμό των υπηρεσιών των Ινστιτούτων, δεν συμμετέχουν οι φορείς της εκπαίδευσης. Και δεν πήρα απάντηση γι αυτό, γιατί δεν συμμετέχουν. Υπάρχει κάποιο πρόβλημα; Οι απέξω δηλαδή θα κανονίζουν; Βεβαίως, καλά κάνουν και συμμετέχουν όλοι οι άλλοι φορείς, αλλά οι εκπρόσωποι των πανεπιστημίων, των τεχνολογικών ιδρυμάτων θα πρέπει να συμμετέχουν σ’ αυτή την επιτροπή. Σε ορισμένες διατάξεις του νομοσχεδίου φαίνεται ότι υπάρχει συγκεντρωτικός χαρακτήρας. Θα αναφερθώ στη διάταξη της παραγράφου 11 που είναι κρίσιμη. Εδώ προβλέπεται ότι με απόφαση του Υπουργού Παιδείας και άλλων συναρμόδιων Υπουργών μπορούν να ορίζονται και άλλοι φορείς παροχής υπηρεσιών πέραν των προβλεπομένων στο άρθρο 2. Το άρθρο 8 περί αξιολόγησης προγραμμάτων, προβλέπει εσωτερική και εξωτερική αξιολόγηση. Η τελευταία διενεργείται κάθε τέσσερα χρόνια από φορέα αξιολόγησης που επιλέγεται κατόπιν ανοικτού διαγωνισμού. Δεν υπάρχουν οι όροι με τους οποίους θα γίνει ο διαγωνισμός παρόλο που η κρίση του εξωτερικού φορέα αξιολόγησης μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην κατάργηση του προγράμματος. Έτσι, πλέον, η χρηματοδότηση του εκπαιδευτικού έργου θα εξαρτάται από την αξιολόγηση και μάλιστα από την αξιολόγηση που θα γίνεται σύμφωνα με τα κριτήρια της αγοράς και όχι της ακαδημαϊκής και εκπαιδευτικής κοινότητας. Στο άρθρο 9 προβλέπεται η δυνατότητα να ιδρύεται σε κάθε πανεπιστήμιο με πράξη της Συγκλήτου ένα Ινστιτούτο Δια βίου Εκπαίδευσης. Επίσης υπηρεσίες Δια βίου Εκπαίδευσης θα μπορούν να παρέχουν φορείς που μπορούν να ιδρύουν οι τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων και των εργοδοτών όπως και το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης. Όλα καλά μέχρι εδώ. Τα προγράμματα αυτά ανάλογα της διάρκειάς τους θα οδηγούν στην απονομή πιστοποιητικών: εβδομήντα πέντε ώρες για πιστοποιητικό επιμόρφωσης, διακόσιες πενήντα ώρες για πιστοποιητικό Δια βίου Εκπαίδευσης. Υπάρχει και το συμπλήρωμα πιστοποιητικού κ.ο.κ. Εδώ υπάρχει φόβος. Δημιουργείται ένα παράλληλο ευέλικτο σύστημα εκπαίδευσης απαλλαγμένο από ακαδημαϊκά χαρακτηριστικά και έλεγχο που θα παράγει απασχολήσιμους για κάθε ζήτηση εφοδιάζοντάς τους με συλλογή ενδιάμεσων τίτλων σπουδών. Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, αν θα μπορούσε να συνοψίσει κανείς θα λέγαμε ότι ο χώρος εκπαίδευσης πλέον διευρύνεται σε τέτοιο βαθμό ώστε να περιλαμβάνει εξωθεσμικούς φορείς, μη τυπικής εκπαίδευσης ΙΕΚ, ΚΕΚ και Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης, συνδικαλιστικοί φορείς, οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό καλύπτουν το χώρο που κάλυπταν μέχρι τώρα τα ΤΕΙ, πριν γίνουν ανώτατα. Τα ΑΕΙ πλέον και ειδικότερα τα νέα τμήματα που έχουν δημιουργηθεί χωρίς υποδομές και τυχάρπαστα, επιτρέψτε μου τη λέξη, ουσιαστικά έχουν μετατραπεί σε φορείς παροχής κατάρτισης και δεξιοτήτων. Επομένως, συμπιέζεται προς τα κάτω συνολικά ο χώρος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Απορυθμίζεται η εκπαιδευτική διαδικασία και τελικά διαχέονται ή επικαλύπτονται οι θεσμοί και οι λειτουργίες. Για όλους αυτούς τους λόγους και άλλους που θα εξηγήσουμε στην κατ’ άρθρο συζήτηση, καταψηφίζουμε το νομοσχέδιο.