Home Ομιλίες Ομιλία στη συζήτηση του σχεδίου νόμου: "Αποκατάσταση, προστασία και ανάδειξη του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος των νησιών που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Αιγαίου"

Ομιλία στη συζήτηση του σχεδίου νόμου: "Αποκατάσταση, προστασία και ανάδειξη του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος των νησιών που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Αιγαίου"

E-mail Εκτύπωση PDF
Εκτός από μια σειρά προεδρικών διαταγμάτων που έχουν σχέση με πολεοδομικά θέματα, με θέματα όρων δόμησης κλπ, που έχει κάνει μέχρι τώρα το Υπουργείο Αιγαίου, πρέπει να επισημάνουμε ότι είναι τελικά το πρώτο νομοσχέδιο που καταθέτει το Υπουργείο από την ίδρυσή του, δηλαδή από το 1985. Επίσης, πρέπει να επισημάνουμε ότι γι' αυτό το μεγάλο θέμα της άναρχης δόμησης και όλων των σχετικών διαταγμάτων που πρέπει να γίνουν για να αποτραπεί και να βελτιωθεί η κατάσταση και στο νησιώτικο χώρο δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή συνεργασία και συντονισμός του Υπουργείου Αιγαίου και του κατεξοχήν αρμόδιου Υπουργείου, του ΥΠΕΧΩΔΕ. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι αυτό το νομοσχέδιο δεν υπογράφεται από την Υπουργό ΥΠΕΧΩΔΕ. Το ουσιαστικότερο, όμως, είναι ότι με αυτό το νομοσχέδιο γίνεται μία προσπάθεια για τα νησιά που υπάγονται στο Υπουργείο Αιγαίο, αλλά στο νησιώτικο χώρο υπάρχουν πάρα πολλά άλλα νησιά -εγώ δεν θέλω να γενικεύσω την κατάσταση- τα οποία έχουν πολύ περισσότερη ανάγκη και από αυτά τα οποία υποδεικνύονται τώρα για τέτοιες επεμβάσεις. Από την άλλη πλευρά, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη και η συνεργασία του Υπουργείου Αιγαίου με το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας και το Υπουργείο Εθνικής ʼμυνας, διότι εγώ διαπιστώνω ότι παραμένουν σοβαρά προβλήματα που αφορούν τον αιγιαλό, τις εκτάσεις των λιμένων, δηλαδή τις παραλιακές εκτάσεις, οι οποίες έχουν δομηθεί κατά βάναυσο τρόπο και βέβαια, θα έλεγα ότι αυτές οι εκθέσεις είναι η "βιτρίνα" για το κάθε νησί. Συμφωνούμε με την αναφορά που γίνεται στην Εισηγητική Έκθεση και θα τονίσουμε πολύ περισσότερα όσον αφορά το ότι το φυσικό, παραδοσιακό και ανρθωπογενές περιβάλλον και των αιγαιοπελαγίτικων νησιών έχει υποστεί πολλαπλές βάναυσες επεμβάσεις. Και η σημερινή παρατηρούμενη υποβάθμιση υπονομεύει αυτό το οποίο τουλάχιστον στα λόγια προσπαθούμε να τονίσουμε όλοι. Δηλαδή, υπονομεύει μία ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη αυτών των περιοχών. Αυτή η κατάσταση δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Οι ευθύνες είναι σοβαρές και τα αίτια πάρα πολλά. Αν δούμε το μεταπολεμικό μοντέλο ανάπτυξης, χαρακτηρίζεται από την αστικοποίηση, την εγκατάλειψη των παραδοσιακών δραστηριοτήτων, όπως είναι η γεωργία, η αλιεία, οι τοπικές τέχνες, εγκατάλειψη η οποία ερήμωσε πολλά από τα νησιά από τον ενεργό πληθυσμό τους, οικιστική ανάπτυξη χωρίς σχεδιασμό και στα νησιά, χάρη της λεγόμενης "μονοκαλλιέργειας" του τουρισμού, η κατάσταση έχει φτάσει να είναι μη αναστρέψιμη. Πολλές φορές οι τοπικές κοινωνίες ενσωματώνουν νοοτροπίες και μηνύματα που φέρνει αυτός ο άναρχος και ανταγωνιστικός τουρισμός και εξελίσσονται κατά τέτοιο τρόπο οι περιοχές αυτές που τελικά και οι κάτοικοί τους εγκαταλείπουν κάθε αγώνα, κάθε επαγρύπνηση για την προστασία και για τη βιώσιμη διαχείρισή τους και δεν σκέφτονται πώς θα παραδώσουν τελικά αυτούς τους χώρους, αυτές τις περιοχές, αυτούς τους οικισμούς στις επόμενες γενιές. Είναι κυρίαρχη, λοιπόν, η ευθύνη των μεταπολιτευτικών κυβερνήσεων, που τελικά εφάρμοσαν κάποιες κοντόφθαλμες πολιτικές στις οποίες υπερισχύει ο πελατειακός χαρακτήρας. Πολλές φορές έχουμε διαπιστώσει και σ' αυτήν την Αίθουσα, αλλά και στην κοινωνία ότι το κράτος κάνει τα στραβά μάτια στην αυθαιρεσία. Υποκαθιστά την αναγκαία, οργανωμένη ρυθμιστική παρέμβαση στα ζητήματα της χωροταξίας και της πολεοδομίας με την παρέμβαση που κάνει η ιδιωτική πρωτοβουλία και τα δίκτυα συμφερόντων. Στη χώρα μας, σε αντίθεση με την διεθνώς αναγνωρισμένη πρακτική της οργανωμένης δόμησης, η οικιστική ανάπτυξη -ιδιαίτερα στην παράκτια ζώνη και στις μεγάλες πόλεις- γίνεται εκτός σχεδιασμού, με ανεγέρσεις κατοικιών κατά παρέκκλιση, χωρίς προβλέψεις για τις απαραίτητες υποδομές, για τις υποδομές κοινής ωφέλειας και για τους χώρους πρασίνου. Ιδιαίτερα για τα νησιά μας, αυτό πρέπει να γίνεται χωρίς όρους και προϋποθέσεις, προκειμένου οι οικισμοί που θα δημιουργηθούν να είναι συμβατοί με τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο αυτών των νησιών. Σύντομα αυτές οι εκτάσεις που δομούνται μ' αυτό τον τρόπο απαξιώνονται, χάνουν κάθε στοιχείο της ομορφιάς τους και εντάσσονται άρον-άρον στα πρόχειρα πολεοδομικά σχέδια, τα οποία καμιά σχέση δεν έχουν με τον ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό. Εμείς λέμε ότι παρόλο που όλοι έχουμε διαπιστώσει αυτή την κατάσταση, η Κυβέρνηση συνεχίζει να παρακολουθεί ως θεατής τον τρόπο με τον οποίο και δημιουργείται η οικιστική ανάπτυξη και εν τέλει η οικονομική ανάπτυξη. Είναι ένας τρόπος άναρχος και ανεξέλεγκτος που δεν δημιουργεί τις συνθήκες εκείνες και δεν παράγει εκείνα τα εργαλεία που θα μπορούσαν τουλάχιστον να περιορίσουν και να ελέγξουν αυτήν την εκτροπή που γίνεται. Οι δημόσιες υπηρεσίες είναι υποβαθμισμένες και υποστελεχωμένες και δεν μπορούν να ασκήσουν τον έλεγχο που είναι απαραίτητος. Παράλληλα, έχουν αδυναμία να υλοποιήσουν έργα και προγράμματα από τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, με τις κατευθύνσεις και τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όμως, παρατηρούμε τελικά ότι αυτά τα σύγχρονα έργα και προγράμματα δεν υλοποιούνται -ιδιαίτερα στις νησιώτικες περιοχές- και από την έλλειψη μέσων αλλά και από την έλλειψη δυνατοτήτων στελέχωσης των υπηρεσιών που καλούνται να τα υλοποιήσουν. Μιλήσαμε πάρα πολλές φορές για τα θέματα των ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών, για τις υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας, για τα προβλήματα της φθίνουσας αγροτικής και μεταποιητικής παραγωγής, τα οποία είναι πάρα πολύ μεγάλα. Η έλλειψη, λοιπόν, υποδομών και η φθίνουσα κατάσταση στην ύπαιθρο δημιουργούν -πέραν των επιπτώσεων που δημιούργησε η άναρχη δόμηση- μια άλλη βαριά κληρονομιά για το νησιώτικο χώρο που είναι πάρα πολύ δύσκολο να ανατραπεί. 'Ολοι συμφωνούμε -και όλα τα κόμματα έχουν εμπλουτίσει τον πολιτικό τους λόγο- με την πολιτική μιας ισόρροπης και βιώσιμης αειφόρου ανάπτυξης που πρέπει να εφαρμοστεί στη χώρα μας. Τι έχει όμως κυρίαρχη θέση σ' αυτή την πολιτική; Έχει κυρίαρχη θέση ο χωροταξικός σχεδιασμός, ο οποίος πρέπει να καθορίσει τις χρήσεις γης και στη συνέχεια τη δυνατότητα των αντίστοιχων επενδυτικών σχεδίων που πρέπει να γίνουν. Όμως, αυτός ο χωροταξικός σχεδιασμός -ειδικότερα στα νησιά- ξεπέρασε την δεκαπενταετία που βρίσκεται ακόμα στα συρτάρια. Δε θεσμοθετήθηκε και βέβαια δεν ξεκίνησε καμία υλοποίησή του. Συνεχώς με τις άλλες παρεμβάσεις που γίνονται μέσω άλλων νομοσχεδίων, το Συμβούλιο Επικρατείας έχει ενστάσεις και αιτιάσεις πάνω στα χωροταξικά σχέδια που προωθούνται. Τελικά υπάρχει μία διαδικασία που δεν τελειώνει ποτέ. Εκείνη, όμως, η διαδικασία που τελειώνει και καθορίζει το πώς τελικά θα δομηθεί και ο νησιώτικος χώρος, αλλά και ο υπόλοιπος ελλαδικός χώρος, είναι η διαδικασία της αυθαίρετης δόμησης. Αυτή πηγαίνει μπροστά και τελικά ακολουθούμε εμείς, ακολουθούν τα βασικά "εργαλεία" και της επιστήμης, αλλά και της πολιτικής, τα οποία έπρεπε να υπάρχουν, για να μπορέσει τελικά η χώρα μας να ξεφύγει απ' αυτήν την κατάσταση της δόμησης χωρίς σχεδιασμό και χωρίς προστασία και του οικιστικού και του φυσικού, αλλά και του πολιτιστικού περιβάλλοντος. Συνεχώς ακούμε τον προβληματισμό του ΥΠΕΧΩΔΕ ότι βρίσκεται προς το τέλος των χωροταξικών σχεδίων, ότι μέχρι τώρα φταίνε διάφορες καταστάσεις για το ότι δεν μπορεί να προχωρήσει στο Κτηματολόγιο, άρα πρέπει να πάρει κάποια άλλα μέτρα, τα οποία αναιρούν νόμους και για την αειφόρο ανάπτυξη και για το χωροταξικό σχεδιασμό. Αναφέρομαι στο τελευταίο νομοσχέδιο που έχει κατατεθεί για τη νομιμοποίηση της αυθαίρετης δόμησης και την αλλαγή στον τρόπο έκδοσης των οικοδομικών αδειών. Βέβαια, αναφέρομαι και στο δασικό νομοσχέδιο που συζητάμε τώρα. Είναι ένα νομοσχέδιο, που, αν το δει κανείς, τουλάχιστον για τις νησιωτικές περιοχές και για τις παραλιακές εκτάσεις, είναι καταστρεπτικό πέρα για πέρα, διότι εκτάσεις φρυγανώδεις, χορτολιβαδικές, εκτάσεις που έχουν φυτά, με τις διάφορες προϋποθέσεις που θέτει αυτό το δασικό νομοσχέδιο, στο τέλος δε θεωρούνται ότι δημιουργούν δασοκάλυψη. Με τον περιορισμό ότι οι εκτάσεις αυτές, αν δεν περιβάλλονται από δασικές εκτάσεις, χάνουν το χαρακτηρισμό τους ως δασικές, καταλαβαίνετε ότι οι περισσότερες εκτάσεις, οι παραλιακές εκτάσεις, οι εκτάσεις του νησιώτικου χώρου, τίθεται εκτός δασικής προστασίας, εκτός της προστασίας που το ίδιο το Σύνταγμα επιβάλει, αφού εντάσσει το δάσος και το θεωρεί ως ένα οικοσύστημα που συνυπάρχει με την υπόλοιπη χλωρίδα και πανίδα. Έρχεται, λοιπόν, τούτο το νομοσχέδιο να κάνει μία προσπάθεια για να αποκαταστήσει κάποια πράγματα. Εμείς θεωρούμε ότι είναι ένα θετικό βήμα. Όμως, είμαστε υποχρεωμένοι -και αυτό κάνω αυτήν τη στιγμή- να επισημάνουμε τα προβλήματα και τις αιτίες που δημιούργησαν αυτά τα προβλήματα μέχρι τώρα, αλλά να επισημάνουμε και σοβαρά νομοθετήματα με τα οποία μας κατακλύζει τον τελευταίο καιρό η Κυβέρνηση, τα οποία θα πλήξουν ακόμη περισσότερο και θα επιβαρύνουν την κατάσταση στο νησιωτικό χώρο, αλλά και στις υπόλοιπες επιβαρημένες περιοχές της χώρας μας. Εμείς, λοιπόν, όπως κάναμε και στην Επιτροπή, συμφωνούμε επί της αρχής σ' αυτό το νομοσχέδιο, παρ' όλα αυτά που σας είπα. Όμως, από την άλλη πλευρά, θέλουμε να τονίσουμε ότι αυτή η προσπάθεια που γίνεται είναι περιορισμένη σε λίγα νησιά και με λίγες δυνατότητες επεμβάσεων και το όργανο που δημιουργείται δεν έχει ουσιαστικές αρμοδιότητες για να επιβάλει κάποια πράγματα. Παρ' όλες αυτές τις περιορισμένες δυνατότητες, θέλουμε να τονίσουμε ότι οι πόροι δε διαφαίνονται. Είναι πιο περιορισμένοι και ενδεχομένως να μην υπάρξουν ποτέ, έστω για να εφαρμοστούν αυτά τα οποία επιτάσσει αυτό το νομοσχέδιο. Θεωρούμε ότι θα υπάρξουν και πρόσθετα προβλήματα. Θα ήθελα να τονίσω ότι οι πόροι είναι ιδιαίτερα περιορισμένοι, αλλά από την άλλη πλευρά τα όργανα τα οποία δημιουργούνται και ιδιαίτερα το συμβούλιο αυτό, θα πρέπει να έχει και πρόσθετους πόρους αλλά και ισχυρότερα νομοθετικά εργαλεία, ούτως ώστε να μπορέσει τελικά να πείσει τον ιδιώτη ότι πρέπει να αποδεχθεί αυτή την βελτίωση, αυτή την παρέμβαση που πρέπει να γίνει και να πείσει τον επιχειρηματία για να δεχθεί αυτή τη παρέμβαση. Τελικά διορθώθηκε σε δυο σημεία ο νόμος ούτως ώστε να μπορεί τελικά να επιβάλει η τοπική κοινωνία όταν ένας οικισμός βελτιώνεται με αυτά τα προγράμματα και αντιδρά ένας ιδιώτης, εφ' όσον έχει τη σύμφωνη γνώμη να επιβάλει την παρέμβαση σε αυτόν τον ιδιώτη για να την αποδεχθεί. Έχοντας πάρα πολλές επιφυλάξεις όσον αφορά την εξασφάλιση αυτών των περιορισμένων πόρων γι' αυτές τις περιορισμένες τύπου επεμβάσεις εμείς ψηφίζουμε κατ' αρχήν αυτό το νομοσχέδιο και θα ευχηθώ να αποτελέσει και αυτό το συμβούλιο το οποίο δημιουργείται ένα όργανο αντίστασης σε αυτά τα οποία έρχονται.