Η ΧΩΡΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΟΡΕΥΘΕΙ ΧΩΡΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ

Τετάρτη, 09 Μάρτιος 2016 00:00
Εκτύπωση

Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΤΥΡΗ - ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΑΡΗ μετά τις πρόσφατες ανακοινώσεις της Κυβέρνησης ότι θα ξεκινήσουν να υλοποιούνται με ταχείς ρυθμούς οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες, που αφορούν στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, δημοσίευσε το παρακάτω άρθρο της

 

Η χώρα δεν μπορεί να πορευθεί χωρίς εθνικό αναπτυξιακό σχεδιασμό

Προσέγγιση για τους άξονες και τις κατευθύνσεις αυτού.

 

Στα πέντε χρόνια των δύο πρώτων μνημονίων αλλά και σήμερα με το τρίτο μνημόνιο οι πολιτικές επιλογές που εφαρμόζονται για την σταθεροποίηση της οικονομίας και την ανάκαμψη, είναι η λιτότητα και η βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή, με στασιμότητα όμως στην αναπτυξιακή διαδικασία και έλλειψη εθνικού σχεδιασμού, με περικοπή των δαπανών για δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις .

Σήμερα η μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία υπέρ του τρίτου μνημονίου είναι μεν ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός, αλλά δεν μπορεί να αφορά μόνο μία ακόμη συμφωνία λιτότητας, νέας φορολόγησης και δημοσιονομικής προσαρμογής, ενώ η ανάπτυξη θα αναζητά – μάταια ίσως - την συναίνεση για  ένα βιώσιμο σχέδιο ανάπτυξης ώστε να αντισταθμισθούν οι περιοριστικές πολιτικές των τριών μνημονίων.

Η Κυβέρνηση και οι λοιπές πολιτικές δυνάμεις οφείλουν ταυτόχρονα με την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής και σήμερα και της προσφυγικής κρίσης, όπως και των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων, να συμφωνήσουν για ένα σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης εντός της νέας μνημονιακής περιόδου και να μην επαναλαμβάνουν το μεγάλο λάθος της επ΄ αόριστον μετάθεσής του.

Οφείλουν να αφιερώσουν χρόνο , προσπάθεια και επιμονή και να συνεννοηθούν για τις κατευθύνσεις, τις προτεραιότητες, τους όρους και οποσδήποτε τις διαδικασίες διαμόρφωσης ενός σχεδίου ανασυγκρότησης της χώρας.

Η επανεκκίνηση της αναπτυξιακής διαδικασίας, ως προϊόν διαλόγου και συναίνεσης έπρεπε προ πολλού να είχε αποτελέσει τη βάση για την μελλοντική πορεία της χώρας και εργαλείο για μία διευρυμένη διαπραγμάτευση για το χρέος και για την αποτροπή μελλοντικών κινδύνων από κάθε λογής μνημόνια .

Έπρεπε προ πολλού οι δύο στόχοι της σταθεροποίησης και της ανάπτυξης να επιδιώκονται παράλληλα, ώστε να σπάσει έγκαιρα το σπιράλ της ύφεσης και να προταχθεί ο στόχος της ανάπτυξης μέσα από την αναδιάταξη των προτεραιοτήτων της οικονομικής πολιτικής.

Σχέδια κατά καιρούς έχουν γίνει, ενώ παράλληλα ο εθνικός και περιφερειακός σχεδιασμός και η υλοποίηση με βάση αυτόν τον σχεδιασμό των παλιών και νέων προγραμμάτων ΕΣΠΑ αποτελούν ένα σημαντικό αναπτυξιακό υπόβαθρο ως προς το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την απόδοση.

Και η σημερινή Κυβέρνηση έπρεπε προ πολλού να ανοίξει τη διαδικασία σχεδιασμού και όχι να περιμένει μετά την αξιολόγηση. Είναι εθνική επιταγή και ανάγκη της χώρας ένα βιώσιμο σχέδιο για την ανάπτυξη και όχι να τρέχουμε βεβιασμένα να το διαμορφώσουμε ως μία μνημονιακή υποχρέωση μετά την αξιολόγηση .

 

Στη συζήτηση για τον προϋπολογισμό του 2014 είχα επισημάνει με έμφαση ότι λείπουν οι εθνικές προτάσεις για ένα στρατηγικό πρόγραμμα ανασυγκρότησης  αναφορικά με την πολιτική της επόμενης περιόδου με κύριο στόχο την ανάσχεση της ανεργίας και την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, και το οποίο θα συνδέεται άμεσα με τις διεκδικήσεις της χώρας για την αναδιάρθρωση του χρέους και τη συνολική, δίκαιη λύση διεξόδου από την κρίση. Ένα στρατηγικό σχέδιο που θα έχει ως στόχο να μετασχηματίσει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας με βάση τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που διαθέτει στο ανθρώπινο κεφάλαιο, στον πρωτογενή τομέα και τη μεταποίηση, ιδιαίτερα των γεωργικών προϊόντων, στον τουρισμό και  τις συνέργιές του με τον  πολιτιστικό και φυσικό πλούτο της χώρας, στην ενέργεια, στις νέες τεχνολογίες και μία μεγάλη προσπάθεια για την ενδυνάμωση της βιομηχανικής βάσης.

Προσανατολισμός της ανάπτυξης - Νέο παραγωγικό μοντέλο

Η κρίση που πλήττει τη χώρα μας την τελευταία εξαετία ανέδειξε ιδιαίτερα τα ελλείμματα, τις καθυστερήσεις και τους αναχρονισμούς του παραγωγικού της μοντέλου. Παρά τους υψηλούς δείκτες ανάπτυξης στο παρελθόν, η  ανάπτυξη δεν είχε στοιχεία διατηρησιμότητας, δεν δημιούργησε σταθερές θέσεις εργασίας. Η ανάπτυξη για να έχει στοιχεία διατηρησιμότητας και για να διαχυθούν οι ωφέλειες στο σύνολο της κοινωνίας θα πρέπει να απαλλαγεί από τις παθογένειες του προηγούμενου μοντέλου και να συνδεθεί με τη γενικότερη προσπάθεια ανασυγκρότησης της οικονομίας και του κράτους. Να στηριχθεί σε ένα κράτος δικαίου, με μια αναδιοργανωμένη δημόσια διοίκηση φιλική προς την αναπτυξιακή διαδικασία και την επιχειρηματικότητα. Αυτό σημαίνει:

ü  Διαχείριση των πόρων με διαφάνεια και δημοκρατία στο σχεδιασμό, βέλτιστη σχέση κόστους οφέλους, διαρκή διαδικασία αξιολόγησης και επανασχεδιασμού παρεμβάσεων

ü  Προτεραιότητα σε όλους τους σύγχρονους δυναμικούς κλάδους της οικονομίας και ιδιαίτερα σ’ αυτούς τους οικονομικούς τομείς που η χώρα μας διατηρεί συγκριτικά στρατηγικά πλεονεκτήματα

ü  Όπως επίσης σε δραστηριότητες με μεγάλο εισοδηματικό πολλαπλασιαστή, που αυξάνουν την παραγωγικότητα, ενισχύουν την εξωστρέφεια και δημιουργούν μεγάλο αριθμό θέσεων εργασίας.

ü  Ανάπτυξη μεγάλων αλλά και  πολλών μικρών και μεσαίων παρεμβάσεων σε συνδυασμό με την επαγγελματική κινητικότητα

ü  Δημιουργία προϋποθέσεων περιφερειακής και τοπικής οικονομικής ανάπτυξης με τη ενίσχυση των τοπικών συμπράξεων και την υιοθέτηση στρατηγικών αξιοποίησης των τοπικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων.

ü  Αναδιοργάνωση όλων των σχετικών συστημάτων του δημοσίου ώστε να υποστηρίζουν αποτελεσματικά αυτές τις κατευθύνσεις.

ü  Επιλογή στόχων και τομέων προτεραιοτήτων που θα καθορίζονται αξιοκρατικά χωρίς την επιρροή τοπικών, κομματικών ή ιδιωτικών συμφερόντων, λαμβάνοντας υπόψη την μείωση της ανεργίας, την αύξηση του ΑΕΠ, την υποκατάσταση εισαγωγών και την αύξηση των εξαγωγών.

Χρηματοδότηση των αναπτυξιακών πρωτοβουλιών

Το πιο σημαντικό ζήτημα για την ένταξη της χώρας σ' ένα νέο αναπτυξιακό αυτή τη φορά κύκλο είναι η εξεύρεση των απαραίτητων πόρων για την χρηματοδότηση των αναπτυξιακών πρωτοβουλιών είτε αυτοί προέρχονται από τον δημόσιο είτε από τον ιδιωτικό τομέα.

Η χρηματοδότηση των επενδυτικών πρωτοβουλιών και γενικά η χρηματοδότηση της υγιούς επιχειρηματικότητας, που δημιουργεί νέες θέσεις απασχόλησης, μπορεί να ενισχυθεί, λόγω των περιορισμένων από την κρίση εθνικών πόρων, από το τραπεζικό σύστημα το οποίο πρέπει να προχωρήσει πιο ενεργά στη παροχή ρευστότητας προς την πραγματική οικονομία με τη χρηματοδότηση των ιδιωτικών επενδύσεων.

Χρειάζεται να αξιοποιηθούν βάση του εν λόγω εθνικού σχεδίου και όχι απλά να απορροφηθούν οι πόροι των διαρθρωτικών ταμείων της νέας προγραμματικής περιόδου. Άλλωστε είναι οι βασικοί και σχεδόν μοναδικοί σήμερα πόροι που διαθέτει η χώρα για την ανάπτυξη. Είναι όμως γεγονός ότι τον τελευταίο χρόνο παρατηρούμε και περαιτέρω δράσεις σε ευρωπαικό επίπεδο προς την κατεύθυνση αυτή, όπως η πρωτοβουλία του JeanClaudeJuncker, μέσω της Ευρωπαικής Τράπεζας Επενδύσεων, για την χρηματοδοτική στήριξη, ιδιωτικών κυρίως επενδύσεων, σε όλο το φάσμα της οικονομίας (συμπεριλαμβανομένων και χρηματοδοτικών εργαλείων για τις ΜμΕ), που θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας, θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαικής οικονομίας και θα βελτιώσουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα με την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων. Βέβαια σε πολλές από τις άλλες ευρωπαικές χώρες, οι δράσεις, ειδικά για τις μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις, προωθούνται από τις εθνικές αναπτυξιακές τους τράπεζες, μέσω στοχευμένων προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά που δυστυχώς στη χώρα μας δεν υπάρχει ακόμα ένας τέτοιος αναπτυξιακός οργανισμός.

Παράλληλα θα πρέπει να ενισχυθεί και όχι να βαίνει μειούμενο το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το οποίο αποτελεί βασικό αναπτυξιακό εργαλείο και κύριο πολλαπλασιαστή της ελληνικής οικονομίας για την ανάπτυξη και την απασχόληση και να μην αποτελεί το σύνηθες θύμα για την κάλυψη των ελλειμμάτων και τη δημιουργία πρόσκαιρων πλεονασμάτων.

Τομείς και κλάδοι ανάπτυξης

Ζητούμενο σήμερα είναι η ενεργοποίηση ενός εθνικού σχεδίου μεταφοράς της οικονομικής δραστηριότητας σε προϊόντα εμπορεύσιμα, με στροφή στην καινοτομία, εξαγωγικό προσανατολισμό και ενίσχυση της εξωστρέφειας. Ώθηση στην ανάπτυξη σε τομείς με συγκριτικά πλεονεκτήματα όπως ο πρωτογενής τομέας (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία), ο τουρισμός, η ναυτιλία και η ενέργεια. Απαιτείται άμεσα :

Δ1) Ανασυγκρότηση του πρωτογενούς τομέα.

Δ2) Ανάπτυξη του ενιαίου συμπλέγματος τουρισμού – πολιτισμού.

Δ3) Αξιοποίηση του υψηλού μορφωτικού επιπέδου των νέων για τη δημιουργία επιχειρήσεων σε τομείς γνώσης. Ενίσχυση γιαυτό της εκπαίδευσης, έρευνας και τεχνολογίας και  σύνδεση με τον παραγωγικό ιστό της χώρας .

Δ4) Ενίσχυση της εξωστρέφειας και προώθηση των αναγκαίων συνεργασιών για την αντιμετώπιση των εγγενών αδυναμιών των επιχειρήσεων μικρής και μεσαίας κλίμακας. Ενίσχυση των επιχειρήσεων αυτών σε θέματα μεταποίησης και γενικότερα κλάδους που συγκεντρώνουν συγκριτικά πλεονεκτήματα για τη χώρα.

Δ5) Αξιοποίηση των ενεργειακών δυνατοτήτων και των δικτύων της χώρας. Εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός και προτεραιότητα στα θέματα προσδιορισμού του ενεργειακού μίγματος και του συνδεδεμένου με αυτό ενεργειακού κόστους, της εξοικονόμησης ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Δ6) Ανάδειξη της ναυτιλίας, αξιοποίηση  και ενίσχυση των δικτύων μεταφορών και εφοδιαστικής αλυσίδας .

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ειδικότερα και ενδεικτικά για τον καθένα από τους παραπάνω τομείς

Δ1) Ανασυγκρότηση του πρωτογενούς τομέα.

Στις σημερινές συνθήκες αποτελεί επιτακτική ανάγκη η χάραξη μίας ολοκληρωμένης στρατηγικής για τον αγροτικό τομέα. Μία στρατηγική που θα κινείται στοτετράπτυχο: αγροτική ανάπτυξη – αειφορία – ανταγωνιστικότητα – κοινωνική συνοχή. Ο πρωτογενής τομέας έχει τη δυνατότητα να συμβάλλει στην αειφόρο αγροτική ανάπτυξη και στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Η γεωργία πρέπει να καταστεί ανταγωνιστική και παράλληλα να σέβεται το περιβάλλον. Η ολοκληρωμένη ανάπτυξη της υπαίθρου, καθώς και η ανάδειξη των ποιοτικών χαρακτηριστικών και των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της ελληνικής γεωργίας πρέπει να αποτελέσουν βασικό στόχο. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η σύνταξη εθνικού σχεδίου για την ανόρθωση της αγροτικής οικονομίας, το οποίο θα περιλαμβάνει στοιχεία εκσυγχρονισμού της αγροτικής παραγωγής με στροφή σε προϊόντα που η χώρα πλεονεκτεί, δημιουργία συστήματος και ελέγχων και πιστοποιήσεων, έμφαση στην ποιότητα, οργάνωση και διαχείριση αγροτικών υποδομών κ.λπ.

Δ2) Ανάπτυξη του ενιαίου συμπλέγματος τουρισμού – πολιτισμού.

Το σύμπλεγμα τουρισμού - πολιτισμού αποτελούσε και αποτελεί βασικό μοχλό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Η οικονομική κρίση της τελευταίας τετραετίας έχει κάνει επιτακτική την ανάγκη για την εκπόνηση ενός συγκροτημένου σχεδίου αναδιάρθρωσης που θα δημιουργούσε το πλαίσιο της στρατηγικής του ελληνικού τουρισμού. Πάνω σ’ ένα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσαμε να «στήσουμε» όλο το «οικοδόμημα» του ελληνικού τουρισμού για τα επόμενα χρόνια.

Δ3) Αξιοποίηση του υψηλού μορφωτικού επιπέδου των νέων για τη δημιουργία επιχειρήσεων σε τομείς γνώσης. Ενίσχυση γιαυτό της εκπαίδευσης, έρευνας και τεχνολογίας και  σύνδεση με τον παραγωγικό ιστό της χώρας .

Με δεδομένο ότι η χώρα έχει πολύ υψηλό μορφωτικό επίπεδο, αλλά και το γεγονός ότι την περίοδο της κρίσης παρατηρείται μεγάλη φυγή επιστημόνων - κυρίως νέων - στο εξωτερικό (braindrain) λόγω αδυναμίας εξεύρεσης αντίστοιχης με τα προσόντα τους εργασίας, θα πρέπει η έρευνα και καινοτομία να αποτελούν βασικούς τομείς στους οποίους οφείλουμε να επενδύσουμε ως στρατηγική επιλογή εξόδου από την κρίση.

Τα μέχρι σήμερα στοιχεία δείχνουν σημαντική υστέρηση της χώρας μας στο πεδίο αυτό και ότι η εκπαίδευση παρέχει μια πληθώρα «αδρανών» γνώσεων χωρίς να αναπτύσσει τις κριτικές δεξιότητες. Παράλληλα διαπιστώνεται  χαμηλή ερευνητική δραστηριότητα των επιχειρήσεων η οποία κυμαίνεται στο 30% της συνολικής εθνικής δαπάνη ενώ στις ευρωπαϊκές με υψηλές οικονομικές επιδόσεις υπερβαίνει το 60%. Αυτό αποτελεί ταυτόχρονα και την έκφραση μιας δομικής αδυναμίας της ελληνικής κοινωνίας η οποία σχετίζεται με τον χαμηλό βαθμό αλληλεπίδρασης του εκπαιδευτικού και ερευνητικού συστήματος με τον παραγωγικό τομέα.

Είναι λοιπόν με βάση την αποτίμηση της σημερινής κατάστασης να ενισχυθεί η εκπαίδευση, η έρευνα και η καινοτομία, να συνδεθούν με τον παραγωγικό ιστό της χώρας, αλλά και με τις λειτουργικές και αναπτυξιακές ανάγκες του δημόσιου τομέα και εν τέλει να αποτελέσουν βασική αναπτυξιακή επιλογή αξιοποιώντας ταυτόχρονα το υψηλό μορφωτικά ανθρώπινο δυναμικό της χώρας. Υπό τις παρούσες συνθήκες οικονομικής κρίσης της χώρας μας ο ενιαίος και μακρόπνοος Εθνικός Στρατηγικός Σχεδιασμός για Έρευνα και Ανάπτυξη στη χώρα μας και η διεύρυνση της συμμετοχή μας στην ευρωπαϊκές δράσεις εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας αποτελούν σημαντικούς παράγοντες τους οποίους οφείλουμε να αξιοποιήσουμε.

Δ4) Ενίσχυση της εξωστρέφειας και προώθηση των αναγκαίων συνεργασιών για την αντιμετώπιση των εγγενών αδυναμιών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Το νέο αναπτυξιακό μοντέλο πρέπει να εστιάζει σε εκείνους τους οικονομικούς κλάδους που συγκεντρώνουν συγκριτικά πλεονεκτήματα για τη χώρα. Κλάδους που στηρίζονται σε παραδοσιακές και σύγχρονες δυναμικές καλλιέργειες, στην σύγχρονη μεταποίηση και ιδιαίτερα στην μεταποίηση ποιοτικών αγροτικών προϊόντων, στον ποιοτικό και εναλλακτικό τουρισμό, στις υπηρεσίες αυξημένης προστιθέμενης αξίας, στις νέες τεχνολογίες, στην πράσινη ενέργεια και σε μια σειρά άλλους σύγχρονους και δυναμικούς κλάδους της νέας οικονομίας.

Οι αναπτυξιακοί άξονες στους οποίους θα στηριχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας, εντάσσονται σε ένα γενικότερο στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό, όπου θα αντιμετωπίζονται θέματα κλειδιά, όπως η χρήση γης, το δασολόγιο, το κτηματολόγιο, τα ρυθμιστικά σχέδια των μεγάλων πόλεων, τα κλαδικά και περιφερειακά χωροταξικά σχέδια και το γενικό χωροταξικό σχέδιο της χώρας. Οι αναπτυξιακές αυτές κατευθύνσεις εντάσσονται στο πλαίσιο του ευρύτερου στρατηγικού σχεδίου ανόρθωσης της οικονομίας

Δ5) Αξιοποίηση των ενεργειακών δυνατοτήτων της χώρας. Εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός και προτεραιότητα στα θέματα προσδιορισμού του ενεργειακού μίγματος και του συνδεδεμένου με αυτό ενεργειακού κόστους, της εξοικονόμησης ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Το ενεργειακό κόστος με τη σειρά του είναι βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανικής παραγωγής, αλλά και του πρωτογενούς τομέα και των αγροτικών προϊόντων.

Η χώρα χρειάζεται μια εθνική ενεργειακή πολιτική, που να αντιμετωπίσει τόσο τα ζητήματα της παραγωγής όσο και τα ζητήματα της αγοράς ενέργειας. Τα προβλήματα της παραγωγής ενέργειας είναι πολλαπλά και σύνθετα αλλά και οι δυνατότητες και οι φυσικές πηγές της χώρας πολύ σημαντικές και οι συμβατικές και οι ΑΠΕ. Τα προβλήματα της αγοράς ενέργειας κυρίως μετά την απελευθέρωση είναι καθοριστικά για την εθνική οικονομία, κρίσιμα για την προστασία των καταναλωτών αλλά και για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας και της προσέλκυσης νέων επενδύσεων. Σε αυτό τον ενεργειακό σχεδιασμό και τον καθορισμό του ενεργειακού μείγματος και κόστους σημαντικό ρόλο πρέπει να έχουν δυνατότητες αλλά και οι υποχρεώσεις των εγχώριων ενεργειακών φορέων και η στήριξή τους.

Δ6) Ανάδειξη της ναυτιλίας, αξιοποίηση και ενίσχυση των δικτύων μεταφορών και εφοδιαστικής αλυσίδας .

Η αξιοποίηση αυτών θα γίνει με μεταρρυθμίσεις και ιδιωτικοποιήσεις που δεν θα έχουν όμως μοναδικό σκοπό την εξασφάλιση πόρων, αλλά κατά κύριο λόγο, με βάση ένα στρατηγικό σχέδιο συνδυασμένων ενεργειών, στην ανάδειξη της χώρας σε στρατηγικό κόμβο στην περιοχή της, λόγω και της γεωγραφικής της θέσης - γωνιακό οικόπεδο - για την προσέλκυση επενδύσεων, την δημιουργία θέσεων εργασίας και νέων τομέων και προοπτικών ανάπτυξης της χώρας.