Home Ομιλίες Εισήγηση για τη συζήτηση με θέμα: «Ολοκληρωμένες Εγκαταστάσεις Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων» του Τεχνικού Επιμελητήριου Ελλάδας

Εισήγηση για τη συζήτηση με θέμα: «Ολοκληρωμένες Εγκαταστάσεις Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων» του Τεχνικού Επιμελητήριου Ελλάδας

E-mail
ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φύση και η έκταση των προβλημάτων διαχείρισης των στερεών αποβλήτων είναι τόσο σύνθετη και με μεγάλες διαστάσεις, που αποτελεί σήμερα το κρισιμότερο θέμα περιβάλλοντος για τη χώρα μας. Υπήρξαν μεγάλες καθυστερήσεις στη δημιουργία θεσμικού πλαισίου, ενώ ακολούθησε μια μακρά εμπειρία ανεφάρμοστων νομοθετικών ρυθμίσεων ή παραβιάσεων. Όσον αφορά στα θέματα υλοποίησης των έργων, ενσωμάτωσης της τεχνογνωσίας από τη διοίκηση και την Αυτοδιοίκηση, όπως και επικοινωνίας για την εξασφάλιση συναίνεσης με την κοινωνία και τα πολιτικά κόμματα, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά κρίσιμη και στάσιμη. Αυτή η κατάσταση δεν επιδέχεται λύσεις της τελευταίας στιγμής, και μάλιστα υπό το άγχος των κοινοτικών προστίμων ή των κινητοποιήσεων των αγανακτισμένων πολιτών και για να υπάρξει αποτέλεσμα χρειάζεται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση και ένας βιώσιμος σχεδιασμός, αποσαφήνιση του ύψους και εξασφάλιση των κονδυλίων, που αφορούν στα έργα υλοποίησης του, εντατικοποίηση της εφαρμογής σύγχρονων τεχνικών διαχείρισης με κύριο στοιχείο την πρόληψη, τη μείωση και τη διαλογή στη πηγή και την αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης. Και για να είναι βιώσιμος αυτός ο σχεδιασμός και οι λύσεις, πρέπει να εμπεριέχει την κοινωνική αποδοχή μέσα από μια συνεχή ενημέρωση και ένα ανοιχτό διάλογο, με βάση την περιβαλλοντική συνιστώσα και εργαλεία την ανατροπή των νοοτροπιών, μέχρι και τον συμβιβασμό των πολιτών, και τη συμμετοχή τους στις διαδικασίες διαχείρισης που αρχίζουν από το δικό τους σπίτι, και στις διαδικασίες ελέγχου γιατί το δικαίωμα για ποιότητα του περιβάλλοντος είναι κοινό και υποχρέωση όλων μας. Και βέβαια το σκεπτικό της Κυβέρνησης «τόσα λεφτά έχω, αυτά κάνω» δεν μπορεί να εφαρμοσθεί για την υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδιασμού. Ας δούμε τώρα αναλυτικά τα τρία ερωτήματα που τέθηκαν στο τραπέζι της συζήτησης. 1° ΕΡΩΤΗΜΑ : Μέθοδοι επεξεργασίας και βέλτιστος συνδυασμός τους στα πλαίσια ενός ολοκληρωμένου Συστήματος. Ιστορικό – Κοινοτική και Εθνική Νομοθεσία Κατ΄ αρχήν η Κοινοτική και Εθνική Νομοθεσία όπως διατυπώνονται στην οδηγία 1991/156/ΕΚ και την ΚΥΑ 69728/96 αντίστοιχα, με βάση την αποτελεσματική και αειφορική διαχείριση στερεών αποβλήτων, δίδει άμεση προτεραιότητα στη μείωση των απορριμμάτων στη πηγή παραγωγής, με βάση τις αρχές « ο ρυπαίνων πληρώνει» και τη «διαλογή στη πηγή». Τονίζεται ο ρόλος της ανακύκλωσης, της ανάκτησης και της επαναχρησιμοποίησης και για όσα απόβλητα αυτό δεν γίνεται συνιστάται ιεραρχικά η ενεργειακή αξιοποίηση (καύση, πυρόλυση, αναερόβια χώνευση κλπ) . Έτσι η υγειονομική ταφή απορριμμάτων αποτελεί το τελευταίο προτιμητέο στάδιο, το οποίο καλείται να παίξει περισσότερο το ρόλο της υγειονομικής ταφής υπολειμμάτων, παρά το κύριο στόχο διαχείρισης των στερεών αποβλήτων. Ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα της διαχείρισης αφορά στις συσκευασίες και στα απορρίμματα τους, που σύμφωνα με την οδηγία 94/62/ΕΚ σημαντική είναι η ευθύνη του παραγωγού. Με πολύ μεγάλη καθυστέρηση ήρθε ο ν.2939/2001 για την εφαρμογή της οδηγίας αυτής και στη χώρα μας και όπως ήταν αναμενόμενο χωρίς υλοποίηση παραμένουν μια σειρά σημαντικών δεσμεύσεων και ποσοτικών στόχων αυτής, που αφορούν στα ποσοστά αξιοποίησης , ανακύκλωσης αλλά και ανάκτησης των απορριμμάτων των συσκευασιών αυτών. Τρίτο και πολύ σημαντικό πρόβλημα είναι ότι πέρα από την ποσότητα πρέπει να περιορισθεί και ο επικίνδυνος χαρακτήρας των αποβλήτων που διατίθενται για υγειονομική ταφή. Έτσι η ΚΥΑ 29407/3508/2002, που έχει εναρμονίσει και πάλι με καθυστέρηση, την οδηγία 99/31/ΕΚ , ορίζει ότι στα πλαίσια Εθνικής Στρατηγικής για τη μείωση των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων ( απόβλητα τροφών, κηπουρικής, χαρτί, χαρτόνι κ.α.) πρέπει αυτά που προορίζονται για ταφή να μειωθούν π.χ. στο 50% της ποσότητας που παρήχθη το 1995 έως το έτος στόχος 2013, κατά 35% έως το έτος στόχος το 2020 κ.ο.κ Έτσι μεταξύ των άλλων η ποσοτικοποίηση των περιβαλλοντικών στόχων απαιτεί και καταγραφή των στερεών αποβλήτων για το έτος αναφοράς π.χ. 1995 κ.λ.π. Βασικές Αρχές Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Οι βασικές πολιτικές ολοκληρωμένης διαχείρισης θα μπορούσαν να συνοψισθούν ως εξής : 1. Μείωση παραγωγής αποβλήτων 2. Μείωση παραγωγής βλαπτικότητας 3. Επαναχρησιμοποίηση – ανακύκλωση 4. Ανάκτηση υλικών 5. Ανάκτηση ενέργειας 6. Ασφαλή διάθεση των υπολειμμάτων που δεν αξιοποιούνται Η μονομερής λογική των χωματερών και των ΧΥΤΑ ανακυκλώνει τα κοινωνικά αδιέξοδα και υποχρεώνει Πολιτεία και ΟΤΑ να βρίσκουν χώρους για ΧΥΤΑ κάθε 15 χρόνια (ακόμα και για υγειονομική ταφή οι αντιδράσεις θα είναι δεδομένες). Και είναι βασικό πρόβλημα η αναξιοπιστία όλων των φορέων και βασικά ΥΠΕΧΩΔΕ και Συνδέσμων ΟΤΑ που δεν έχουν να επιδείξουν ένα αποτελεσματικό και οικονομικό έργο ώστε να λυθούν και προβλήματα κοινωνικής αποδοχής. Η ελληνική Πολιτεία (ΥΠΕΧΩΔΕ) παρότι , όπως προαναφέραμε, έχει εισάγει τις αρχές της ολοκληρωμένης διαχείρισης στα κείμενά της, τα τελευταία χρόνια (15) δεν εφαρμόζει αποτελεσματικές πολιτικές για τα στερεά απόβλητα. Η Ελληνική κυβέρνηση δεν συμμετείχε ουσιαστικά στη συζήτησή των οδηγιών και δεσμεύσεων που ανέλαβε (ήταν απούσα) και γι’ αυτό: - είναι σημαντικές και δύσκολες οι δεσμεύσεις για το χαμηλό επίπεδο διαχείρισης στερεών αποβλήτων της χώρας - δεν έχει γίνει (μέχρι το 2002) καμία προσπάθεια προσέγγισης των στόχων – πέρα από τη δημοσίευση των Κ.Υ.Α. (96, 97, 2000). Οι δεσμεύσεις όπως προαναφέραμε αφορούν : - Στην ανακύκλωση με ευθύνη των παραγωγών των υλικών συσκευασίας και ειδικών αποβλήτων (Ν. 2939/01, οδηγία 94/62). - Στην εκτροπή βιοαποικοδομήσιμων από την ταφή, στην απαγόρευση ταφής μη απορριμμάτων χωρίς επεξεργασία και στον διαχωρισμό χώρου ταφής σε μη επικίνδυνα αδρανή και επικίνδυνα). Το Ταμείο Συνοχής της ΕΕ λαμβάνοντας υπόψη και ανησυχόντας για : - Την καθυστέρηση στην εφαρμογή των οδηγιών - Την χαμηλή κάλυψη των στόχων διαχείρισης - Τις κυβερνητικές παλινωδίες σε θέματα πολιτικών διαχείρισης (ΥΠΕΧΩΔΕ) και τις υποθετικές δυνατότητες και δεσμεύσεις για ουσιαστικά έργα - Την μη υποβολή για χρηματοδότηση έργων επεξεργασίας αλλά μόνο ΧΥΤΑ, στην τελευταία έγκριση χρηματοδότησης έβαλε ως όρους για την ομαλή χρηματοροή: - την υλοποίηση έργων ανακύκλωσης , που ξεκινάνε διστακτικά φέτος - την κατασκευή με εθνικούς ή ιδιωτικούς πόρους των μεγάλων, ακριβών και αναγκαίων έργων επεξεργασίας. Η παραπάνω απόφαση είναι ασφυκτική για την Ελλάδα και είναι απίθανο να πετύχουμε τις δεσμεύσεις. Αξίζει να αναφερθεί βέβαια ότι στη Μονάδα επεξεργασίας στα Λιόσια το κόστος ήταν 26 δις δρχ. ενώ δεν λειτουργεί και δεν είναι δεδομένη η δυνατότητα λειτουργίας. Επιπρόσθετα είναι αδύνατη η πώληση προϊόντων (καυσίμων και compost). Απόδειξη αδιέξοδων επιλογών ιδιαίτερα σε τεχνολογίες. Επίσης αποτελεί αρνητική προβολή της χώρας στην Ε.Ε. Βασικές παρατηρήσεις επί του ερωτήματος για Ολοκληρωμένο Σύστημα : - Δεν πρέπει να συγχέεται το θέμα της ολοκληρωμένης διαχείρισης με την κοινή χωροθέτηση των μονάδων – σταδίων διαχείρισης (Μονάδες Ολοκληρωμένης διαχείρισης). - Στην Αθήνα δεν μπορεί αυτό να επιβληθεί ως αναγκαίο με το επιχείρημα ότι δεν υπάρχουν ελεύθεροι χώροι . Οι περιοχές στη Περιφέρεια της Αττικής ορθώς τελικά δυσπιστούν σε όλα και τελικά κινητοποιούνται, αφού όλη η διαχείριση χωροθετείται σε αυτές. - Το ιδανικότερο μοντέλο είναι επεξεργασία, ανάκτηση υλικών και ενέργειας κοντά στις πόλεις και ιδιαίτερα σε βιομηχανικές ζώνες και ταφή σε πιο απομακρυσμένες περιοχές. Είναι άγνωστες για τη χώρα μας , ακόμη και σε επίπεδο πληροφόρησης των αρμοδίων και πολύ περισσότερο ενημέρωσης των πολιτών, οι Μονάδες –Τεχνολογίες -Τμήματα της ολοκληρωμένης διαχείρισης, όπως : - Μονάδες διαλογής και ανάκτησης υλικών από διαλογή στην πηγή (ΚΔΑΥ) - Μηχανική διαλογή μικτού κλάσματος για ανάκτηση υλικών - Μηχανική διαλογή για παραγωγή RDF (καυσίμων) - Αναερόβια ή αερόβια χώνευση - Καύση μικτού κλάσματος ή RDF - Αξιοποίηση στην τσιμεντοβιομηχανία (συναποτέφρωση) - Κομποστοποίηση οργανικού κλάσματος από διαλογή στην πηγή ή γεωργικών υπολειμμάτων και Απαιτείται διευκρίνιση για κάθε επιλογή του κόστους λειτουργίας και της αγοράς των προϊόντων. Η κατάσταση σήμερα στη χώρα μας , σε σχέση και με την πρόοδο των σχετικών έργων του Γ’ ΚΠΣ Χαρακτηριστικό παράδειγμα από την Περιφέρειά μου την Κεντρική Μακεδονία, με βάση τα στοιχεία πρόσφατης ημερίδας του ΤΕΕ/ΤΚΜ: Στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας η διατιθέμενη ποσότητα στερεών αποβλητων καλύπτεται κατά 10,5% από ΧΥΤΑ , κατά 50% από χώρους ελεγχόμενης ταφής (ελεγχόμενες χωματερές) και κατά 39,5% από χώρους ανεξέλεγκτης διάθεσης . Δεν υπάρχει καμμία μονάδα επεξεργασίας – εκτροπής στερεών αποβλήτων. Όσον αφορά τον προγραμματισμό και την πρόοδο των έργων: Το 3% μόνο (4 ΧΥΤΑ) των έργων έχει υλοποιηθεί. Το 29% (6 ΧΥΤΑ, μία μονάδα διαλογής –κομποστοποίησης , 1 σταθμός μεταφόρτωσης) βρίσκονται σε φάση είτε χρηματοδοτικής έγκρισης , είτε σε φάση υλοποίησης τευχών δημοπράτησης . Το 5% (2 ΧΥΤΑ ,1 μονάδα διαλογής –κομπ/σης ,1 μονάδα κομ/σης)βρίσκεται σε στάδιο Χωροταξικών ή περιβαλλοντικών αδειοδοτήσεων. Το 63% (6 ΧΥΤΑ ,1ΧΥΤΥ,7 ΚΔΑΥ, 4 μονάδες μηχ. Διαλογής , 6 μονάδες κομ/σης-λιπ/σης,2 μονάδες αναεροβιας χώνευσης 2 μονάδες καύσης, 7 σταθμοί μεταφόρτωσης κ.λ.π) προυπολογισμού 165.000.000Ευρώ δεν έχει ούτε καν τις απαραίτητες μελέτες σχεδιασμού. 2ο ερώτημα : Ρόλος του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα στη διαχείριση των στερεών αποβλήτων Δυστυχώς δεν έχουμε να καταγράψουμε τίποτα θετικό ως χώρα στον τομέα της ολοκληρωμένης διαχείρισης των αποβλήτων , το ΥΠΕΧΩΔΕ έμεινε μόνο στις ρητορείες και μετέφερε τις αρμοδιότητες και τις ευθύνες στην Αυτοδιοίκηση , χωρίς προηγουμένως να της παρασχεθούν τα αναγκαία μέσα: δηλαδή οι πόροι , η τεχνογνωσία , το νομοθετικό πλαίσιο , ο έλεγχο της πορείας υλοποίησης από την Περιφέρεια και το Υπουργείο και βέβαια το ανθρώπινο δυναμικό . Έτσι απέτυχε και το αργοπορημένο σχέδιο διαχείρισης του 2000, που προέβλεπε το κλείσιμο των παράνομων χωματερών στην επταετία και έμεινε μόνο να επιδεικνύεται ως μία πολυσέλιδη άσκηση επί χάρτου. Ειδικότερα όσον αφορά τους πόρους και τη διαχείριση , μέχρι τώρα λογική του ΥΠΕΧΩΔΕ ήταν κάλυψη κατά 100% του κόστους από δημόσιους πόρους (ΕΕ ή Εθνικούς). Τώρα μετακινείται στη λογική ή Ταφή, Μεταφόρτωση Δημόσιοι Πόροι ή Ανακύκλωση, Ειδικά απόβλητα Παραγωγοί ή Επεξεργασία Επενδυτές Το τελευταίο (κατασκευή και λειτουργία έργων ακριβών και αναγκαίων) με χρηματοδότηση και σύμβαση παραχώρησης είναι παράλογο όταν χρηματοδοτήθηκαν κατά 100% έργα, που ίσως δεν ήταν αναγκαία (Λιόσια, 26 δις. Δρχ.) Η άμεση ένταξη στον αναπτυξιακό νόμο έργων επεξεργασίας είναι θετική επιλογή (αρκεί να γίνει). Η ένταξη 1 – 2 μεγάλων έργων επεξεργασίας στο Ταμείο Συνοχής θα ήταν ακόμα καλύτερη (επίδειξη τεχνολογιών, επίλυση θεμάτων βιωσιμότητας, διευκρίνιση κόστους, επίλυση αδυναμιών θεσμικού πλαισίου). Βασικό πρόβλημα του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι ότι η αδιέξοδη πολιτική οδήγησε σε απώλειες πόρων και τώρα οι ανάγκες για χρηματοδοτήσεις είναι υπέρογκες. Π.Χ. Κεντρική Μακεδονία ~ 200 – 250 Μ€ (για την κάλυψη των αναγκών της νομοθεσίας). Η επιλογή της αυτοχρηματοδότησης ενέχει τους κινδύνους : 1. Υπέρογκο κόστος λειτουργίας για τους πολίτες και τους ΟΤΑ αφού θα πρέπει ο επενδυτής να αποσβέσει. 2. Εξάρτηση της κάλυψης των υποχρεώσεων της χώρας από το επενδυτικό ενδιαφέρον σε έργα χαμηλής απόδοσης Είναι πιθανό και λόγω κοινωνικών αντιδράσεων να μην γίνουν έργα που απαιτούνται και να υπάρχει η διακριτή ευθύνη (Πολιτεία, ΟΤΑ ή επενδυτής;). · Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στη διαχείριση απορριμμάτων γίνεται έτσι κι αλλιώς σε ΟΤΑ με ελλιπή εξοπλισμό και προσωπικό. · Στη Δυτική Ευρώπη αποτελεί αποτελεσματική και οικονομική πρακτική η λειτουργία μονάδων από ιδιωτικές εταιρείες με συμβόλαια με ΟΤΑ ή εταιρείες των ΟΤΑ. · Η αξιοποίηση της ευθύνης του παραγωγού (Ν. 2939/01) αποτελεί λύση για τα έργα ανακύκλωσης. Βέβαια μεταφέρει το κόστος των δράσεων στον πολίτη ως τελικό καταναλωτή. · Η αξιοποίηση συμβάσεων παραχώρησης μπορεί να επιταχύνει κάποια αναγκαία έργα. · Η εμπλοκή ιδιωτών σε διαδικασίες δημόσιου διαλόγου, νομαρχιακού – περιφερειακού σχεδιασμού και υφιστάμενων αδειοδοτήσεων έργων στερεών αποβλήτων μειώνει την αποτελεσματικότητα. Ρόλοι στη διαχείριση στερεών αποβλήτων ΟΤΑ = υλοποίηση δράσεων, διαχείριση έργων, τιμολογιακή πολιτική Πολιτεία – Περιφέρεια – ΝΑ = σχεδιασμός, προώθηση έργων, ένταξη σε χρηματοδότηση, παρακολούθηση δεικτών διαχείρισης Ειδικότερα η Περιφέρεια πρέπει να συμβάλλει στην έγκαιρη και αποτελεσματική συγκρότηση Φορέων Διαχείρισης αποβλήτων και να προωθήσει για χρηματοδότηση τους φακέλους των έργων , στο ταμείο συνοχής. Ο περιφερειακός σχεδιασμός μπορεί να βελτιώσει τον σχεδιασμό της Αυτοδιοίκησης και στα θέματα βιωσιμότητας των προτεινόμενων μονάδων επεξεργασίας και διάθεσης και κυρίως στα θέματα της συγκρότησης και άμεσης λειτουργίας Μηχανισμού τεχνικής υποστήριξης με περιφερειακή δομή και στο σημείο αυτό είναι τραγικές οι ελλέιψεις και μεγάλες οι ευθύνες της διοίκησης , τις οποίες συνεχώς αποποιείται και φορτώνει τα βάρη στην Αυτοδιοίκηση. Η Περιφέρεια πρέπει να προσφέρει τεχνική υποστήριξη στους Οργανισμούς υλοποίησης και λειτουργίας των έργων , να παρακολουθεί την περιβαλλοντική απόδοση των έργων , και να ενημερώνει την Αυτοδιοίκηση δίδοντας έμφαση στη κοινωνική συναίνεση, μέσα όμως από την περιβαλλοντική αναβάθμιση της τοπικής κοινωνίας. Ιδιωτικός τομέας = ένα μέρος της χρηματοδότησης και της διαχείρισης των έργων. 3ο Ερώτημα : Απαιτούμενες ενέργειες μετά την τροπολογία Δυστυχώς δεν υπήρξε μια αποτελεσματική σχέση μεταξύ της Κεντρικής Διοίκησης (π.χ. ΥΠΕΧΩΔΕ ) , της Περιφέρειας και της Αυτοδιοίκησης για την διαχείριση των στερεών αποβλήτων . Το ΥΠΕΧΩΔΕ εξαντλήθηκε σε ρητορείες και σχέδια επί χάρτου , όπως το τελευταίο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων του 2000, που απέτυχε . Η Περιφέρεια δεν κατανόησε τον ρόλο της τόσο στον περιφερειακό σχεδιασμό βιώσιμων μονάδων επεξεργασίας και διάθεσης, όσο και στην τεχνική υποστήριξη και παρακολούθηση των έργων και η Αυτοδιοίκηση (Νομαρχιακή κυρίως ) έμεινε χωρίς πόρους , τεχνογνωσία και ανθρώπινο δυναμικό, παρόλα αυτά καθόλα υπεύθυνη και υπόλογη για την εκπόνηση και υλοποίηση διαχειριστικών σχεδίων. Επισημαίνουμε ότι σύμφωνα με την ΚΥΑ 69728/824/1996 στο άρθρο 9 , που αφορά τις διαδικασίες του σχεδιασμού της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, ο σχεδιασμός αυτός ορίζεται καταρχήν σε Νομαρχιακό επίπεδο και σε περίπτωση αδυναμίας γίνεται Περιφερειακός σχεδιασμός. Σήμερα με πρόσχημα την καθυστέρηση – αδυναμία κάποιων Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ, όπως δηλώθηκε πλέον δημόσια στο πρόσφατο συνέδριο ΥΠΕΧΩΔΕ –ΚΕΔΚΕ, προχωρά όχι απλά, αλλά αποκλειστικά σε Περιφερειακό Σχεδιασμό, ακόμη και για περιοχές που οι Νομαρχίες έχουν προχωρήσει. Μήπως και για όλες αυτές τις αρμοδιότητες στη Περιφέρεια το αποτέλεσμα έχει ήδη κριθεί ότι θα είναι ατυχές , αφού η Περιφέρεια αποδείχθηκε πιο ανεπαρκής σε ένα σύνθετο ρόλο και έργο , που είχε σε αυτή τη διαχείριση.των αποβλήτων; Εχει σχέση η επίμαχη τροπολογία για τους ΧΥΤΑ στην Αττική και τις γενικότερες διατάξεις με την κοινοτική στρατηγική ,που αναλύσαμε παραπάνω, και μάλιστα με το τρίπτυχο : πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων , ανάκτηση και στο τέλος ασφαλή διάθεση; Ή μήπως λόγω της συσώρευσης των προβλημάτων και αναγκών σε πόρους καταργείται αυτή η ιεράρχηση και αναδεικνύεται το τρίτο στάδιο ως η έσχατη λύση και μάλιστα με αποκλίσεις από την Νομοθεσία και με δεδομένη και δικαιολογημένη την αντίδραση των κατοίκων , αφού για ακόμη μία φορά παραβιάζονται καταφορά οι δύο βασικές αρχές <ο ρυπαίνων πληρώνει > και <η διαλογή στην πηγή> και οι περιοχές αυτές γίνονται και πάλι ολικοί αποδέκτες ; Το πρόβλημα όμως στο σύνολό του έγινε και οξύτατα οικονομικό, αφού η χρηματοδότηση των δράσεων δεν έχει εξασφαλισθεί. Οι νέες επιλογές έχουν τουλάχιστον ένα προφανή σκοπό. Τον έλεγχο των χρηματοδοτήσεων των έργων και την επιλογή από την κεντρική διοίκηση. Η Α΄ και Β΄ φάση του Περιφερειακού σχεδιασμού όπως έγινε και στην Αττική γίνεται υπό τον απόλυτο έλεγχο του Γ.Γ. της Περιφέρειας, ο οποίος και διά του νέου νόμου στην Αττική, αναγορεύεται ως ο απόλυτος άρχων σε όποια απόφαση (επιλογή χώρων, ορισμός διαχειριστή φορέα, χρηματοδότηση κ.λπ.). Η επιλογή δεν είναι τυχαία αφού είναι γνωστό ότι ο Γ.Γ. της Περιφέρειας μέσω των χρηματοδοτήσεων (ΠΕΠ, ταμείο συνοχής ) ουσιαστικά «ελέγχει» τους τοπικούς άρχοντες. Συνεπώς οι δημοκρατικές διαδικασίες σχεδιασμού , οι βιώσιμες και πολλαπλής διαχείρισης επιστημονικές θέσεις , που ακολουθούν την κοινοτική και εθνική νομοθεσία υποχωρούν και επιβάλλονται οι πολιτικές θέσεις. Ήδη με τον νέο νόμο γίνεται παράκαμψη της νομοθεσίας και υποκαθίσταται η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση μέσω της διαδικασίας της τροπολογίας από τη Βουλή. Έτσι φθάσαμε να έχουμε μόνο για την Αττική ρύθμιση και έγκριση καταλληλότητας για έξι χώρους. Τι πρόκειται να γίνει από εδώ και πέρα; Συνοψίζοντας πρώτα τις διατυπωμένες θέσεις της ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ. 1. σχεδιασμός σε περιφερειακό επίπεδο 2. επιλογή ενός ο.ε.δ.α. για καθε περιφερεια (..για αττικη) 3. χρηματοδότηση απο το ταμειο συνοχης μονο εργα χ.υ.τα. 4. δυνατοτητα επιλογης φορεα διαχειρισης από τον γ.γ. περιφερειας. 5. επιθυμητη η αυτοχρηματοδοτηση ειτε η συγχρηματοδοτηση για εφαρμογη νεων τεχνολογιων διαχειρισης απορριματων. Με βάση αυτές τις θέσεις και τη νομοθεσία διαπιστώνεται ότι το ΥΠΕΧΩΔΕ έχει σε ασφυκτικά πλαίσια ελέγχου επιβάλλει την επιλογή και δημιουργία μόνο Χ.Υ.Τ.Α., αφήνει το ζήτημα της ανακύκλώσης εκτός σ΄ αυτή τη φάση παρά και τους σχεδιασμούς αλλά και τις ανάγκες. Προσπαθεί ταυτόχρονα να προχωρήσει διαδικασίες διαχείρισης ειδικών αποβλήτων (συσκευασίες, μπαταρίες, ελαστικά, οικοδομικά απόβλητα κ.λπ.) με φορείς που έχουν ήδη συσταθεί από τους παραγωγούς. Σε ό,τι αφορά όμως τα Αστικά Στερεά Απόβλητα επίκειται σύμφωνα με την νομοθεσία η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ που κλείνει με την προέγκριση χωροθέτησης των χώρων. Σημειώνεται ότι ως σήμερα έχουμε μόνο έγκριση καταλληλότητας χώρων με τον νόμο και όχι προέγκριση χωροθέτηση χώρων. Και το επισημαίνουμε διότι σε δύο φάσεις από το 1978 – 2003 ήτοι το 1993 και το 1997 είχαν υπάρξει προεγκρίσεις χωροθέτησης που δεν προχώρησαν. Μήπως το ίδιο σκηνικό θα επαναληφθεί; Σε αυτή τη φάση αναμένεται: - Η επιλογή του φορέα διαχείρισης - Η σύνταξη Μ.Π.Ε. για προέγκριση χωροθέτησης - Μετά την έγκριση της Μ.Π.Ε. να γίνει η προέγκριση χωροθέτησης από το ΥΠΕΧΩΔΕ Ακολούθως προχωρά η διαδικασία χρηματοδότηση – επιλογή αναδόχου για την εκτέλεση του έργου. Ταυτόχρονα αναμένεται ως το τέλος του Αυγούστου για όλη την Ελλάδα να κατατεθεί από το ΥΠΕΧΩΔΕ πρόταση στο Ταμείο Συνοχής για τις χρηματοδοτήσεις. ʼρα ως τα τέλη Αυγούστου θα είναι ξεκάθαρο που θα γίνει τι. Ως προς τη διαδικασία εκτιμούμε ότι θα υπάρξει ένα νέος κύκλος κρίσης κινητοποιήσεων – αντιδράσεων που πολύ πιθανόν θα οδηγήσει σε ένα νέο ΑΔΙΕΞΟΔΟ. Οι όποιες πρωτοβουλίες μελέτης και απόφασης για την Αττική τα τελευταία χρόνια έγιναν με εκβιαστικά διλήμματα με απουσία δημοκρατικού διαλόγου, με διαρκή παραβίαση των θεσμών. Περιοχές οι οποίες προτάθηκαν, επελέγησαν από αναρμόδιους φορείς και χωρίς συζήτηση και έλεγχο από τις τοπικές αρχές. Παράλληλα υπήρξε ένα κλίμα καθοδηγούμενες συκοφάντησης των ΟΤΑ που προτείνονταν. Το παράδειγμα που χρόνια τώρα προβάλλεται στην Αττική ως εναλλακτική σύγχρονη διαχείριση (Ανω Λιόσια) είναι παράδειγμα προς αποφυγή. Αποτυχημένο, αδιέξοδο, ακριβό, προβληματικό, εκβιαστικό και κυρίως απάνθρωπο για την περιοχή αυτή και αντιπεριβαλλοντικό. Με αυτό το πρότυπο, είναι απολύτως δικαιολογημένες οι αντιδράσεις κατοίκων και ΟΤΑ όταν για την περιοχή τους προτείνεται αυτό το μοντέλο. Ο ΕΣΔΚΝΑ ιστορικά έχει σημαντική ευθύνη για τις αποφάσεις και τις επιλογές του, οι οποίες από το 1978 έως σήμερα έχουν επιβάλλεις ένα μόνιμο αδιέξοδο στο πρόβλημα διαχείρισης Σ.Α. στην Αττική. Αδιέξοδο έχουν επιβάλλεις και οι πολιτικές επιλογές από το 1993 και μέτα που στηρίζονται σε αντιεπιστημονικά δόγματα (όχι διαχείριση εντός Νομαρχιών Αθηνών –Πειραιώς και ταυτόχρονα όχι διαχείριση εκτός Αττικής, μονόπλευρη επιλογή ως μεθόδου διαχείρισης των ΧΥΤΑ). Η βασική φιλοσοφία του νέου νόμου είναι η παράκαμψη των διαδικασιών που επιβάλλει ο νόμος για έγκριση καταλληλότητας θέσεων και προέγκριση χωροθέτησης. Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι η μελέτη της περιφέρειας (απ’ ευθείας ανάθεση μέσω ΕΕΤΑΑ) ως προς αυτό το σημείο είναι διάτρητη, διότι έχοντας ένα σύνολο κριτηρίων αποκλεισμού και επιλογής παρασιωπά για ορισμένους χώρους σημαντικά κριτήρια αποκλεισμού όπως και επιλογής. Ταυτοχρόνως αγνοεί στοιχεία που απαιτεί η ίδια η νομοθεσία ως απαραίτητες προϋποθέσεις επιλογής-απόρριψης περιοχών. Η παραβίαση των κριτηρίων επιλογής-απόρριψης και της νομοθεσίας είναι βασικό επιχείρημα των Ο.Τ.Α. που αντιδρούν και θα αποτελέσει βασικό λόγο που μπορεί να οδηγήσει σε νέα αδιέξοδα. Το «κακό παράδειγμα» του ΕΣΔΚΝΑ, η έλλειψη δημοκρατικών διαδικασιών και η κατά παραγγελία μελέτη με τις αντιεπιστημονικές επιλογές, οδηγούν μαθηματικά σ’ ένα ακόμα κύκλο αδιέξοδου. Με δεδομένο ότι αυτό το σενάριο έχει ήδη ξαναπαιχθεί άλλες 3 φορές από το 1978 το ερώτημα είναι ποιοι επιβάλλουν αυτό το αδιέξοδο και με τι στόχο. Σε ότι αφορά τους φορείς διαχείρισης. Νέοι ή παράλληλοι φορείς διαχείρισης θα δώσουν νέα παραδείγματα διαχείρισης και κυρίως θα σπάσουν το μονοπώλιο (κυρίως σε οικονομικό επίπεδο) του ΕΣΔΚΝΑ. Τέλος η ρητή παράκαμψη της δασικής και αρχαιολογικής νομοθεσίας για επιλογή ΧΥΤΑ-ΟΕΛΑ όπως και η έμμεση κατάργηση διαταγμάτων περιβαλλοντικής προστασίας είναι διάταξη απαράδεκτη και ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου για επανάληψη αυτού του προτύπου σε άλλες περιοχές εκτός Αττικής και σε άλλους χρόνους.