Home Ομιλίες Ομιλία με θέμα ΄΄Σχεδιασμός Διαχείρηση και Παρακολούθηση του Γ΄ ΚΠΣ΄΄ σε εκδήλωση του ΣΥΝ στη Θεσσαλονίκη.

Ομιλία με θέμα ΄΄Σχεδιασμός Διαχείρηση και Παρακολούθηση του Γ΄ ΚΠΣ΄΄ σε εκδήλωση του ΣΥΝ στη Θεσσαλονίκη.

E-mail
Τα θέματα που συζητάμε σήμερα και αφορούν στο Σχεδιασμό και στη Διαχείριση του Γ΄ ΚΠΣ φέρνουν στο προσκήνιο τόσο τα προβλήματα της ορθολογικής διαχείρισης των κοινοτικών και εθνικών πόρων, όσο και τις αναπτυξιακές επιλογές σε έργα προγράμματα και δράσεις στην τρέχουσα δεκαετία. Το συνολικό ύψος των κονδυλίων που θα διατεθούν από κοινοτικούς, εθνικούς και ιδιωτικούς πόρους στο διάστημα 2000 – 2006 θα φθάσουν στα 17,5 τρισεκατομμύρια δρχ. Πρόκειται δηλαδή για το μεγαλύτερο αναπτυξιακό πρόγραμμα της χώρας μας και ίσως το τελευταίο αυτής της κλίμακας, από το οποίο θα πρέπει και θα μπορούσε να περιμένει κανείς να δημιουργηθεί η μεγάλη ευκαιρία ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και προώθησης της πραγματικής σύγκλισης με την Ε.Ε.. Προκύπτουν όμως μέσα από τις διαδικασίες σχεδιασμού αλλά και από το πλαίσιο διαχείρισης για το Γ’ ΚΠΣ, και για τα προηγούμενα προγράμματα πολλά και κρίσιμα ερωτηματικά, όπως : · Γιατί η κυβέρνηση δεν ενημέρωσε ποτέ τον ελληνικό λαό με ειδική συζήτηση στο Βουλή για τις επιλογές, τα έργα και τα προγράμματα του Γ΄ΚΠΣ · Γιατί αποφεύγει να ενημερώσει υπεύθυνα και επίσημα για τα αποτελέσματα του Β’ ΚΠΣ, για την περιορισμένη απορρόφηση πόρων και ιδιαίτερα την περιορισμένη επιτυχία των επιχειρησιακών του προγραμμάτων; · Γιατί καθυστέρησε τόσο πολύ στη δημιουργία του μηχανισμού διαχείρισης, ώστε να θεωρείται βέβαιη πλέον η απώλεια πολλών κονδυλίων, ιδιαίτερα στο διάστημα 2000 – 2001, μέσα στα οποία περιλαμβάνονται και τα κονδύλια που έμειναν από το Β΄ΚΠΣ. · Πως θα κατανεμηθούν τα οφέλη της ανάπτυξης, όπως έγινε και με τα προηγούμενα πακέτα άλλωστε, κάνοντας ισχυρότερους τους ισχυρούς; · Έναντι της συνεχιζόμενης πολιτικής περιορισμού των μισθών και των συντάξεων και των λοιπών κοινωνικών δαπανών, θα υπάρξει επιτέλους άμεση πολιτική διαρθρωτικών παρεμβάσεων που θα συνδέσουν την ανάπτυξη με την προώθηση της κοινωνικής συνοχής για την καταπολέμηση της ανεργίας, του κοινωνικού αποκλεισμού, την αναβάθμιση του συστήματος κοινωνικής προστασίας και της ποιότητας της ζωής μας. · Πως θα προχωρήσει η αυτόνομη περιφερειακή ανάπτυξη και η μείωση των ανισοτήτων, όταν με το νόμο 2860/2000 αναπαράγεται η συγκέντρωση του αναπτυξιακού σχεδιασμού στα χέρια του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας; Το νέο νομοθετικό πλαίσιο υποτάσσει το σχεδιασμό και τη συμμετοχή, στο συγκεντρωτικό σύστημα της διαχείρισης. Μέσα από σημαντικές ελλείψεις και ασάφειες με συνεχείς παραπομπές σε Υπουργικές αποφάσεις, η διαδικασία διαχείρισης και υλοποίησης του Γ΄ΚΠΣ στην ουσία περιπλέκεται και συγκεντρώνεται ακόμη περισσότερο στο ΥΠΕΘΟ. Αντί της αποτελεσματικότητας, της ποιότητας και της διαφάνειας που έπρεπε να επιδιώκεται μετά τη εμπειρία του Α΄και Β’ ΚΠΣ, δημιουργείται ένας γραφειοκρατικός και συγκεντρωτικός μηχανισμός σε επανάληψη του παρελθόντος. Γίνεται εμφανές ότι η δομή αυτή δεν προέκυψε για να εξυπηρετήσει την αποτελεσματικότητα, την απλοποίηση των διαδικασιών και πολύ περισσότερο τη διαφάνεια. Δεν είναι τελικά προϊόν ορθολογικής παρέμβασης, αλλά συμβιβασμού με τους μηχανισμούς της ΕΕ και μεταφορά της όλης διαδικασίας σε μηχανισμούς που δεν λογοδοτούν σε πολιτικό επίπεδο. Τελικά, η αναβάθμιση και η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης και υλοποίησης του Γ΄ΚΠΣ, που έπρεπε να γίνει με νέα εργαλεία με μια άλλη ποιότητα και κουλτούρα, συγκεντρώνεται όλη στα κεντρικά όργανα του συστήματος και όχι στους φορείς υλοποίησης των έργων. Τα νέα κεντρικά όργανα που εισάγονται συμπληρωματικά αποδυναμώνουν τον περιφερειακό και τοπικό σχεδιασμό, ενώ οι φορείς υλοποίησης του έργου, οι τελικοί δικαιούχοι παραμένουν χωρίς συμμετοχή στις αποφάσεις, χωρίς ουσιαστική βοήθεια και ενίσχυση. Ήδη, με το να κατανεμηθούν 3,7 τρις προς διαχείριση στη περιφέρεια έναντι του συνολικού του 14,0 τρις (δηλαδή του 80% του Γ΄ΚΠΣ, που η κυβέρνηση επαίρεται ότι θα το εξασφαλίσει για την περιφέρεια, το ποσοτικό μέρος το Γ΄ΚΠΣ έχει προκλητικά κριθεί υπέρ του κέντρου). Οξύ είναι το ερώτημα, οι Επιτροπές Παρακολούθησης τι θα κάνουν, αφού η ένταξη και αξιολόγηση των πράξεων των έργων γίνεται αποκλειστικά με δείκτες και ποσοτικά κριτήρια, με πλήρη απουσία της κοινωνικής διάστασης και με υποβάθμιση της συμμετοχής των εκλεγμένων τοπικών παραγόντων και κοινωνικών εταίρων. ·Πως θα λειτουργήσει τελικά η ανεξάρτητη διαχειριστική αρχή, η οποία δημιουργείται και στην οποία περιέχονται όλες οι αρμοδιότητες και εξουσίες; Η διαχειριστική αρχή υποβαθμίζει τον πραγματικό περιφερειακό σχεδιασμό, αφαιρεί τον κοινωνικό ρόλο. Οδηγούμαστε σε μια λογιστικοποίηση του αναπτυξιακού σχεδιασμού της χώρας. Να σημειωθεί εδώ ότι άλλα επιβάλλονται από την Ε.Ε. με το άρθρο 8 για την εταιρική σχέση του κανονισμού 1260/΄99. Συγκεκριμένα, μεταξύ των άλλων αναφέρεται ότι οι κοινοτικές δράσεις εκπονούνται με στενή συνεργασία, εταιρική σχέση της επιτροπής και του κράτους μέλους, καθώς και των περιφερειακών και τοπικών αρχών και των λοιπών αρμοδίων δημοτικών αρχών των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων. Ως προς την αποτελεσματικότητα, όμως που επικαλείται η κυβέρνηση ότι θα έχει με το νέο μοντέλο διαχείρισης, ενώ εισάγεται ο έλεγχος σε όλα τα στάδια από την προετοιμασία μέχρι την ολοκλήρωση της πράξης, των ελαχίστων υποχρεώσεων των τελικών δικαιούχων, δεν προβλέπεται υποβοήθηση του έργου τους για τη φάση της προετοιμασίας και της ωρίμανσης. Οι τελικοί δικαιούχοι και κυρίως οι ΟΤΑ στερούνται και γνώσεων και προσωπικού για να ωριμάσουν και να υλοποιήσουν έγκαιρα και σωστά τα έργα που οι ίδιοι έχουν προτείνει. Θα έρχονται έτσι απροετοίμαστοι στη διαχειριστική αρχή και αυτή βέβαια δεν θα τους εντάσσει κανένα έργο. Η ΕΝΑΕ και η ΚΕΔΚΕ καταθέτουν συνεχώς τεκμηριωμένα στοιχεία για την έλλειψη κατάλληλου και εξειδικευμένου δυναμικού για την υλοποίηση της όλης διαδικασίας. Η κα Β. Παπανδρέου απαιτεί ένα σημαντικό αριθμό προσλήψεων, ο κ. Παπαντωνίου αρνείται και ο Υφ. κ. Πάχτας διαβεβαιώνει ότι τα πάντα θα είναι έτοιμα και η στελέχωση των Υπηρεσιών ολοκληρώνεται εντός του 2001! ΠΟΛΥ ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ Α΄ΚΑΙ Β΄Κ.Π.Σ Ο απολογισμός του Α΄και Β΄ΚΠΣ δείχνει καθαρά ότι: Α. Η Ελλάδα ωφελήθηκε πολύ λιγότερο απ΄ότι η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ανέβηκε: Στην Ελλάδα από 63% το ’90, στο 65% το ’94 και στο 67% το 2000 δηλαδή μόλις 4 ποσοστιαίες μονάδες. Στην Ιρλανδία από 63% του ’90 σε 115% το 2000 ήτοι 47 ποσοστιαίες μονάδες. Στην Πορτογαλία από 56% το ’90 σε 75% το 2000 ήτοι 19 ποσοστιαίες μονάδες. Β. Παράλληλα σε αυτές τις χώρες η ανεργία μειώθηκε ενώ στην Ελλάδα η ανεργία αυξήθηκε και παρ΄όλα αυτά οι κοινωνικές υποδομές και παροχές παραμένουν σε χαμηλότατα επίπεδα. Γ. Παρατηρήθηκαν τεράστια ελλείμματα στον σχεδιασμό, στην εκτέλεση και στους ελέγχους, όπως ημιτελή έργα, μεγάλες καθυστερήσεις, μεγάλες υπερβάσεις προϋπολογισμών π.χ. : ·Κατασκευάστηκαν μόνο 500 Km Εθν. Δικτύου έναντι 1033 Km. 77 Km σιδηροδρομικών γραμμών έναντι 560Km. ·Η στήριξη της απασχόλησης μέσω της κατάρτισης έχει καθυστερήσει σοβαρά. ·Το κτηματολόγιο έχει τεθεί προς το παρόν εκτός Γ΄ΚΠΣ, για κακοδιαχείριση. ·Η Εγνατία προχωρεί με καθυστερήσεις. ·Το ΜΕΤΡΟ της Θεσσαλονίκης αναζητεί ακόμη στα χαρτιά μια αποτελεσματική Σύμβαση. ·Η ταλαιπωρημένη υπόθεση του Αχελώου (άλλα λένε στη Λάρισα και άλλα στην Καρδίτσα ενώ βασικά έργα όπως το Φράγμα Σμοκόβου παραμένουν ημιτελή και ανεκμετάλλευτα). ·Οι παράνομες πλέον καθυστερήσεις στο έργο της ζεύξης Ρίου - Αντίρριου. ·Η οπισθοχώρηση στη Ζεύξη Μαλιακού, χωρίς έτοιμη την εναλλακτική λύση του πετάλου. ·Τα σκάνδαλα των καθυστερήσεων των Περιφερειακών Νοσοκομείων και ο κατάλογος καλά κρατεί!!! Η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν χάθηκε καμία δραχμή από τα κονδύλια του Β΄ΚΠΣ. Εμείς λέμε ότι όταν μεταφέρεις, όπως γίνεται τώρα, κοινοτικούς πόρους της τάξεως των 2,0 δις στα δύο πρώτα χρόνια της νέας προγραμματικής περιόδου του Γ΄ΚΠΣ δημιουργείς κινδύνους και στα δύο προγράμματα. Βέβαια, σε σχέση με τα παραπάνω η κυβέρνηση δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι έστω και σε μεγαλύτερο χρόνο έκανε το σύνολο ή τα τμήματα των έργων και δράσεων που είχε προγραμματίσει. Εκανε πολύ λιγότερα και τελικά με πολύ περισσότερα χρήματα. Όπως επίσης δεν μπορούμε να λέμε ότι υπήρξε ένα αναπτυξιακό πρότυπο, ότι δοκιμάσθηκε και ότι στις κατευθύνσεις αυτού του προτύπου επιχειρήθηκε να αξιοποιηθούν οι πόροι του Β΄ΚΠΣ και τελικά επιτεύχθηκαν οι στόχοι. Αναπτυξιακό πρότυπο δεν υπήρξε και βασικοί στόχοι όπως αυτοί της αύξησης απασχόλησης και μείωσης της ανεργίας και των περιφερειακών και κοινωνικών ανισοτήτων δεν επιτεύχθηκαν. Το κακό είναι ακόμη μεγαλύτερο σήμερα γιατί ποτέ η κυβέρνηση δεν έκανε ένα ειλικρινή διάλογο με τα κόμματα στη Βουλή, με τους φορείς και κοινωνικούς εταίρους σε όργανα δημοκρατικού προγραμματισμού, για να βρεθεί ο καλύτερος τρόπος να θεραπεύσουμε σήμερα προβλήματα τους παρελθόντος. Η οριστικοποίηση των αναπτυξιακών επιλογών και οι διαδικασίες της ορθολογικής διαχείρισης των πόρων έπρεπε να διαπεράσουν όλα τα παραπάνω όργανα. Αντι αυτών βρεθήκαμε προ τετελεσμένων γεγονότων μόνο για τα θέματα μηχανισμού, διαχείρισης και παρακολούθησης του προγράμματος. Το ζητούμενο όμως για το ΣΥΝ αλλά και για τον κάθε πολίτη είναι η αναπτυξιακή αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων και όχι απλώς η λογιστική απορρόφηση. Να αξιοποιηθεί και το τελευταίο Ευρώ για να βοηθήσει στην ανάπτυξη με απασχόληση, με κοινωνικές παροχές, με ποιότητα στη ζωή μας. Η πρόκληση υπερβαίνει σε μέγεθος, χρονική διάρκεια και σημασία την κυβέρνηση, αλλά και την όποια κυβέρνηση. Μας αφορά όλους. Και είναι ευθύνη της κυβέρνησης γιατί δεν έχει βρει τρόπους να εξασφαλίσει αυτόν τον ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό διάλογο και την ουσιαστική συμμετοχή. Είναι και ευθύνη δική μας και γι΄ αυτό ο ΣΥΝ κάνει και θα συνεχίσει επίμονα να κάνει οξεία προγραμματική αντιπολίτευση, με κριτική, έλεγχο, προτάσεις, και πρωτοβουλίες σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΜΑΣΤΕ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΠΩΣ ΠΡΟΧΩΡΑ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ Α. Έχει ήδη περάσει το 1/5 του διαθέσιμου χρόνου για την υλοποίηση του Γ΄ΚΠΣ και ακόμη δεν έχει αρχίσει η εφαρμογή του, αφού π.χ. οι περισσότερες Επιτροπές Παρακολούθησης των ΠΕΠ μόλις συστάθηκαν (όπως και πολύ πρόσφατα οι αντίστοιχες διαχειριστικές αρχές) και δεν έχουν κάνει ακόμη την πρώτη τους συνεδρίαση (προχθές η ΕΠ του ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας). Παρά την εμπειρία από το Α΄ και Β΄ΚΠΣ, το ότι οι κανονισμοί των Διαρθρωτικών Ταμείων της ΕΕ για τη νέα προγραμματική περίοδο έχουν εγκριθεί από το 1999, σήμερα ενάμισυ χρόνο μετά την έναρξη του προγράμματος κανένα έργο τομεακού και περιφερειακό δεν έχει ενταχθεί. Γι’ αυτό και σήμερα στη συζήτησή μας δεν μπορούμε να περάσουμε σε ειδικότερες αναφορές, ελέγχους και προτάσεις, είμαστε δηλαδή αναγκασμένοι δύο χρόνια μετά την έναρξη της προγραμματικής περιόδου να μιλούμε για τη διαδικασία διαχείρισης, τους άξονες και τους γενικούς χρηματοδοτικούς πίνακες. 2. Σ΄αυτή την κρίσιμη περίοδο πρέπει να τελειώσουν τα έργα του Β΄ΚΠΣ και να απορροφηθούν περίπου 2,0 τρις, διαφορετικά θα χαθούν. Ανά έτος μπορούμε και πρέπει να απορροφούμε το 4% του ΑΕΠ, ήτοι 46 τρις δρχ. Για τα έτη 2000-2001 έχουμε και το 1,0 τρις περίπου ανά έτος από το Β΄ΚΠΣ. Τελικά κάθε χρόνο είναι ανάγκη να απορροφούμε 1,0 + 1,6 = 2,6 τρις δρχ. όταν πρέπει < 1,6 τρις και όταν η μέγιστη δυνατότητα απορρόφησης της χώρας μας είναι 1,3 τρις δρχ. 3. Οι νέοι κανονισμοί προβλέπουν αυστηρές και χρονοβόρες διαδικασίες που ήταν γνωστές από το Μάρτιο του 1999. Όμως η κυβέρνηση μόλις στις αρχές του 2001 ξεκίνησε ουσιαστικά αφού ψήφισε τον σχετικό νόμο τέλος του 2000, τις σχετικές διαδικασίες. Γι΄ αυτό είμαστε και η πρώτη χώρα που εγκρίθηκαν στα προγράμματά της με τη μεγάλη διαφορά του ενός έτους από την Ισπανία και Πορτογαλία. ·Μόλις έχουν καταρτιστεί και όχι παντού ακόμη τα συμπληρώματα προγραμματισμού με τα νέα κριτήρια επιλεξιμότητας, που είναι αναγκαία για την ένταξη των έργων. Σε αρκετά προγράμματα έχουν προενταχθεί ορισμένα έργα για να χρηματοδοτηθούν από το ΠΔΕ, όμως από αυτά τα περισσότερα δεν έχουν αρχίσει. Τα προγράμματα ουσιαστικά θα αρχίσουν να υλοποιούνται με το 2002. Χάθηκαν δηλαδή και χρόνος και χρήμα. ·Δεν έχουν ενημερωθεί επαρκώς και το βασικότερο δεν έχουν στελεχωθεί και ενισχυθεί τεχνικά οι φορείς υλοποίησης των έργων. Αυτό μάλιστα σε σχέση με την αποκοπή τους ουσιαστικά από τις διαδικασίες του δημοκρατικού προγραμματισμού, θα τους δημιουργήσει σύγχυση, αδυναμία προετοιμασίας, ωρίμανσης και διεκδίκησης των έργων που θέλουν να εντάξουν. Τέλος θα παρατηρηθούν αδυναμίες έγκαιρης υλοποίησης όσων έργων καταφέρουν με αγώνα δρόμου να ενταχθούν και να εξασφαλίσουν την χρηματοδότηση. ·Εκτός από τις διαδικασίες ενίσχυσης με τεχνικούς συμβούλους και εμπειρογνώμονες στις διαχειριστικές κλπ. συγκεντρωτικού χαρακτήρα αρχές, όχι μόνο δεν έγινε τίποτα για την ορθολογική αναδιάρθρωση, ενίσχυση με αρμοδιότητες, προσωπικό και μέσα των περιφερειακών υπηρεσιών των Υπουργείων, της Νομαρχιακής και Α΄θμιας Αυτοδιοίκησης και των άλλων φορέων υλοποίησης των έργων, αλλά αντίθετα ο Δημόσιος Τομέας και οι ιδιαίτερα αποκεντρωμένες και αυτοδιοικούμενες Υπηρεσίες του και φορείς συνεχώς αποδυναμώνονται και περιθωριοποιούνται. ·Κοινωνικοί εταίροι και δικαιούχοι, ιδιαίτερα της περιφέρειας, αποκόπτονται από το σχεδιασμό και αφήνονται στο χάος, στη σύγχυση με τεράστια έλλειψη προσωπικού και μέσων για να αντιμετωπίσουν και πολύ περισσότερο να αξιοποιήσουν το πράγματι ισχυρό αυτό ωστικό κύμα για την ανάπτυξη της χώρας μας (17,5 τρις του Γ΄ ΚΠΣ). ·Το περιφερειακό συμβούλιο (π.χ. της Κεντρικής Μακεδονίας) δύο μόνο φορές συνεδρίασε στα τελευταία κρίσιμα χρόνια σύνταξης των ΠΕΠ, ενώ τώρα δεν ανευρίσκεται ως θεσμός και όργανο ούτε στον τελευταίο νόμο 2860/2000, ούτε στα σχετικά οργανογράμματα. ·Αυτό που χαρακτήρισε εντέλει τις διαδικασίες σύνταξης του Γ΄ΚΠΣ και θα χαρακτηρίσει πολύ περισσότερο την περίοδο διαχείρισής του, είναι η αντιμετώπιση των κοινωνικών εταίρων από φορείς προγραμματισμού σε υποτελείς στη νέα πραγματικότητα της κυριαρχίας της περιφέρειας και του ΥΠΕΘΟ: Στην προηγούμενη δεκαετία στα πρώτα βήματα του Νόμου, με την πρώτη αποσυγκέντρωση εξουσιών και την κάποια αποκέντρωση σε περιφερειακό επίπεδο, τηρήθηκαν μια σειρά διαδικασίες στο πλαίσιο του σχεδιασμού π.χ. των προγραμμάτων του Α΄ και Β΄ ΚΠΣ σε σχέση με τη συμμετοχή των τοπικών φορέων με βάση και την αντίληψη του δημοκρατικού προγραμματισμού. Τελικά η περιφέρεια και το Περιφερειακό Συμβούλιο ήδη με το ν.2503/97 χάνει το συντονιστικό, συνδετικό και προγραμματικό ρόλο και αποκτά καθοριστικό, με στοιχεία αυταρχισμού στη διαχείριση της Ανάπτυξης. Έγινε τελικά η κρατική Νομαρχία με τους Τοπικούς και Νομαρχιακούς άξονες, επαίτης στο γραφείο του Περιφερειάρχη όπως παλιά οι δήμαρχοι στη Νομαρχία. Περιορίσθηκε ο ρόλος θεσμοθετημένων κέντρων εξουσίας (ΟΡΘ, Επιμελητήρια, λοιποί Οργανισμοί) και με αποκορύφωμα αυτόν της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Έτσι η επανασυγκεντρωποίηση όλων των εξουσιών στο ΥΠΕΘΟ χαρακτηρίζει ιδιαίτερα και προσδιορίζει το πολιτικό πλαίσιο για την περίοδο διαχείρισης του Γ΄ΚΠΣ. Με το πρόσχημα του εκσυγχρονισμού και της βελτίωσης της αποδοτικότητας του συστήματος (του δημόσιου τομέα δηλαδή) δημιουργούνται νέες «ευέλικτες δήθεν» δομές για τη διαχείριση. Όμως, στην ουσία η διαδικασία αυτή απομακρύνει ακόμη περισσότερο από το ζητούμενο που είναι η ενίσχυση των όρων διαφάνειας και της καθιέρωσης σαφών και ενιαίων κανόνων, διατάξεων και όρων διεξαγωγής της διαχείρισης. Πέραν αυτού κανείς δεν απολογείται, γιατί απαξιώνεται σήμερα τόσο πολύ ο δημόσιος τομέας και τι έφταιξε που εδώ και μια δεκαπενταετία τουλάχιστον δεν κατάφερε να αποκτήσει την ικανότητα διαχείρισης ενώ δημιουργήθηκαν όλες οι προϋποθέσεις με την υλοποίηση κοινοτικών προγραμμάτων. Φτάσαμε έτσι να αναστατώνεται και να αποδιοργανώνεται ο δημόσιος τομέας, να ανακηρύσσεται μείζον το πρόβλημα της διαχείρισης και της αποτελεσματικότητας έναντι του ουσιαστικού που είναι ο σχεδιασμός, ο δημοκρατικός προγραμματισμός για διαρθρωτικές παρεμβάσεις που θα μειώνουν τις περιφερειακές ανισότητες, θα δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, και θα προάγουν την αειφόρο ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής. Τελικά, σε τι συνίσταται ο εκσυγχρονισμός μιας διαδικασίας ανάπτυξης στον τρόπο της εκτέλεσης και διαχείρισης και στην ένταξη ώριμων έργων. Εμείς λέμε ότι συνίσταται στη σκοπιμότητα και στην αναγκαιότητα ενός έργου που καθορίζεται μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες προγραμματισμού και υλοποιεί τα μέσα από ένα σύγχρονα οργανωμένο και αποκεντρωμένο δημόσιο τομέα με διαφανείς και ενιαίους κανόνες, διατάξεις και όργανα. Είναι δικαιολογημένες οι σκέψεις και οι ανησυχίες μας, γιατί ενώ σε πολλά προγράμματα και πρωτοβουλίες επιβάλλεται η λειτουργία των ενδιάμεσων φορέων διαχείρισης μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία διαδικασία ή επίσημη πρόταση ανάδειξής τους. Εδώ οι καθυστερήσεις θα είναι ακόμη μεγαλύτερες για σημαντικά επιχειρησιακά προγράμματα και πρωτοβουλίες. Μήπως η καθυστέρηση αυτή είναι σκόπιμη στα προγράμματα αυτά που η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα είναι σημαντική, ουτως ώστε υπό την πίεση του χαμένου χρόνου να γίνουν επιλογές φορέων υλοποίησης προαποφασισμένες και ενταγμένες σε ένα σύστημα διαπλοκής πολιτικοοικονομικών συμφερόντων. Αν επίσης επαληθευτούν και οι φήμες ότι οι ενδιάμεσοι φορείς θα συγκροτηθούν ή αναληφθούν από ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, τότε επιδεινώνεται ιδιαίτερα η κατάσταση. Ο πολιτικός έλεγχος υποχωρεί και αναδεικνύεται κυρίαρχη συνιστώσα στη διαμόρφωση της πολιτικής η αγορά και τα οικονομικά συμφέροντα. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Α. Επίπεδο Υπηρεσιών. Πρέπει να ομολογήσουμε ότι η εμπειρία και η οργάνωση του στελεχικού δυναμικού των Περιφερειακών και Τοπικών Υπηρεσιών, που τροφοδότησαν και την Γεν. Γραμματεία Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας , όπως και των φορέων και λοιπών κοινωνικών εταίρων της περιοχής, είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική και θα μπορούσε κατά τον καλύτερο τρόπο ν’ αντεπεξέλθει στα μεγέθη και τις πρόσθετες απαιτήσεις του Γ΄ Κ.Π.Σ. Εν τούτοις εμφανίζει σήμερα αδυναμίες και ελλείψεις κύρια λόγω της μη συμπληρωματικής τους στελέχωσης και εξειδίκευσης, λόγω της ελλιπούς οργάνωσης με την αποδυνάμωση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Παράλληλα η συνολική πορεία του Γ΄ Κ.Π.Σ. και ο συγκεντρωτικός τρόπος διαχείρισης θα επηρεάζουν συνεχώς την αποτελεσματικότητα και απόδοση του δυναμικού αυτού, και εντέλει θα επηρεάσουν αρνητικά το ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας. Β. Όργανα λήψης αποφάσεων. Έχουμε ήδη αναφερθεί σε αυτά, πολύ συνοπτικά : Περιφερειακό Συμβούλιο. Ο ρόλος του και η φάση στην οποία παρεμβαίνει δεν έχει αποσαφηνισθεί ακόμη. Δεν γίνεται καμία αναφορά ούτε στον πρόσφατο νόμο για τα όργανα διαχείρισης ούτε στο διάγραμμα ροής ενεργειών. Επιτροπή Παρακολούθησης του ΠΕΠ. -Πολυπληθής εκπροσώπηση (με θετικά και αρνητικά) -Ανά εξάμηνο Συνεδρίαση και έκτακτη με πλειοψηφία των μελών και αν ο Πρόεδρός της συμφωνήσει. -Ασάφεια ως προς τις αποφασιστικές αρμοδιότητες. -Επικύρωση των κατά πλειοψηφία αποφάσεών της μόνο αν αυτές είναι σύμφωνες με την γνώμη του Γενικού Γραμματέα. Διαχειριστική Αρχή του ΠΕΠ. Έχει τη συνολική ευθύνη του προγραμματισμού και της εφαρμογής του Γ΄ ΚΠΣ. Διαχειρίζεται το ολοκληρωμένο Πληροφοριακό σύστημα (ΟΠΣ) επεξεργάζεται και προτείνει αλλαγές του ΠΕΠ στην Επιτροπή Παρακολούθησης και ύστερα από έγκριση υποβάλλει τις εκθέσεις στη Διαχειριστική Αρχή του Κ.Π.Σ. Σε όλα τα όργανα Πρόεδρος ο Γενικός Γραμματέας Περιφέρειας διορισμένος από την Κυβέρνηση. Γ. Πόροι Εμφανίστηκαν αυξημένοι σε σχέση με το Β΄ ΚΠΣ δηλαδή 420 δις και με την ιδιωτική συμμετοχή 490 δις. Στην πραγματικότητα όμως οι πόροι αυτοί δεν είναι αυξημένοι διότι: Το πρόγραμμα έχει μεγαλύτερη χρονική διάρκεια και κατά ένα ποσοστό 20 – 25% Είναι δεσμευμένοι για έργα εθνικού χαρακτήρα (Εγνατία Οδός – ΟΣΕ) Δεν αμφισβητούμε την αναγκαιότητα ολοκλήρωσης αυτών των έργων, αλλά όπως γνωρίζουμε όλοι για τα έργα αυτά μας διαβεβαίωναν ότι είχαν δεσμευτεί επαρκείς πόροι από το Β΄ ΚΠΣ. Δ. Επιγραμματικά για την κατάσταση στην Περιφέρεια Βασικές Υποδομές: (α) Διευρωπαϊκά δίκτυα: Εγνατία – Οδός η καθυστέρησή της, εντείνει το πρόβλημα σύνδεσης της Θεσσαλονίκης με Τουρκία και με Ηγουμενίτσα. ΠΑΘΕ: Η καθυστέρηση στην ολοκλήρωσή του εντείνει το πρόβλημα της σύνδεσης με Αθήνα και κάνει επιτακτική την ανάγκη ολοκλήρωσης του Σιδηροδρομικού δικτύου. (β) Λιμάνι: Σημαντική αδυναμία η σύνδεσή του με ΟΣΕ και με τα δίκτυα των χερσαίων μεταφορών. Τα αντίστοιχα έργα ή καρκινοβατούν ή εγκαταλείφθηκαν. (γ) Αεροδρόμιο. Υστερεί σημαντικά σε χώρους στάθμευσης αεροπλάνων, αίθουσες επιβατών, τεχνολογικό εξοπλισμό κλπ. (δ) Σιδηροδρομικός σταθμός και δίκτυο. Καθυστερεί ανεπίτρεπτα η σύγχρονη διπλή σιδηροδρομική γραμμή Αθήνας – Θεσσαλονίκης. (ε) Ενδοπεριφερειακό οδικό δίκτυο: Ανεπαρκές (στ) Θεσσαλονίκη. Σοβαρότατο κυκλοφορικό πρόβλημα. Υγεία – Πρόνοια Χαμηλό επίπεδο δεικτών με εξαίρεση τη Θεσσαλονίκη, όπου όμως είναι μη ικανοποιητική η ποιότητα παροχής υπηρεσιών, μεγάλη η έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού κλπ. Εκπαίδευση Μεγάλη υστέρηση στα ποσοστά των σχολείων (Δημοτικά, Λύκεια, Γυμνάσια) που λειτουργούν μόνο πρωί. Απαράδεκτη η κατάσταση στη Θεσσαλονίκη. Ήδη το 65% του Νομαρχιακού προγράμματος θα διατεθεί για τη Σχολική Στέγη, σε βάρος του Αναπτυξιακού μέρους του Προγράμματος του Νομού και ιδιαίτερα αυτού της υπαίθρου. Φυσικό και Ανθρωπογενές Περιβάλλον -Σοβαρή υποβάθμιση των οικοσυστημάτων (λίμνη Κορώνιας, Δέλτα Αξιού κλπ) -Επιβάρυνση των επιφανειακών και υπόγειων νερών. -Αδυναμία ελέγχου χωροθέτησης εγκαταστάσεων και δραστηριοτήτων ελέγχου περιβαλλοντικών επιπτώσεων α) Π.Σ.Θ. β) Χαλκιδική – Πιερία. -Υπέρμετρη εκμετάλλευση των παράκτιων τουριστικών πόρων. Ενδοπεριφερεικές ανισότητες. Είναι έντονες και επιπλέον παρατηρείται μια περαιτέρω μικρή αύξηση αυτών. Εκπέμπεται SOS, για την αποδυνάμωση των Τοπικών Φορέων στο σχεδιασμό και την υλοποίηση και ιδιαίτερα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και για το μικρό ποσοστό των πόρων σε αυτήν. Οι σκόπιμες ή μη καθυστερήσεις έναρξης του προγράμματος θα εντείνουν περισσότερο την κατάσταση και θα ευνοήσουν τα μεγάλα έργα του Κέντρου και των Ολυμπιακών Αγώνων. Ορεινός Όγκος. Καταλαμβάνει σε έκταση το 22% της Περιφέρειας ενώ ο πληθυσμός είναι μόλις το 4,6% αυτής. Αγροτικός Τομέας. Μεγάλη εξάρτηση από έντονα επιδοτούμενες καλλιέργειες, έλλειψη αγροτικής πολιτικής και καθοδήγησης των αγροτών. Εγγειοδιαρθρωτικό πρόβλημα, μη ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων. Ενδοπεριφερειακή ανισότητα και ύπαρξη ορεινών και μειονοτικών περιοχών με αναπτυξιακή καθυστέρηση. ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΙ Αναφέρεται στα κείμενα αόριστα «παρά τις θετικές δράσεις του Β΄ Κ.Π.Σ. »…. Ενώ καταγράφεται σαφώς ότι: Οι ενδοπεριφερειακές ανισότητες όχι μόνο παραμένουν αλλά αυξήθηκαν ελαφρώς, άρα χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής (οικονομικοί πόροι των νομών, υποδομές). Η ανεργία αυξήθηκε κυρίως σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και επιβάλλει την επιλογή δράσεων για νέες θέσεις απασχόλησης. Είναι στόχος κυρίαρχος, όπως στο ΠΕΠ αναφέρεται το: «Πώς θα διαμορφωθεί η Περ. Κ.Μ. σε μια οικονομική κοινωνική δομή ανταγωνιστική Τίθενται έτσι οι άξονες προτεραιότητας για την Κεντρική Μακεδονία που αποβλέπουν στην: Ενίσχυση της ανταγωνιστικής της σχέσης και παράλληλα μείωση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων. Μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της Περιφέρειας με αειφόρο ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα. ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΑΥΤΩΝ Ο γενικός στόχος του ΠΕΠ αναλύεται σε έξι άξονες προτεραιότητας με πρώτο την ανάδειξη της Θεσσαλονίκης σε κέντρο προώθησης καινοτομίας και επιχειρηματικότητας. Συνοπτικά τα μέτρα και οι προϋπολογισμοί τους έχουν ως εξής: Μέτρο 1. Ανάδειξη Μητροπολιτικού ρόλου Θεσσαλονίκης , ύψους 136,7 δις Μέτρο 2. Προστασία ανάδειξης του Περιβάλλοντος, ύψους 43,6 δις. Σε αυτό περιλαμβάνεται και η προστασία του Αγίου Όρους Μέτρο 3. Μείωση ενδοπεριφερειακών Ανισοτήτων, ύψους 177,6 δις Μέτρο 4. Αγροτική Ανάπτυξη, ύψους 81,8 δις Μέτρο 5. Μείωση ανεργίας και παροχή ίσων ευκαιριών, ύψους 24,4 δις Μέτρο 6. Ανάπτυξη ορεινού όγκου, ύψους 28,0 δις. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: Α. Για τον άξονα (1) έχουμε να παρατηρήσουμε ότι ακούγεται θετικά και είναι ο μόνος που περιλαμβάνει αρκετή ανάλυση σε επίπεδο μέτρων και δράσεων, στις οποίες θα συμμετέχει ο ιδιωτικός τομέας. Εκφράζονται φόβοι ότι για τις δράσεις αυτές τα έργα που θα ενταχθούν είναι συγκεκριμένα και ενδεχόμενα έχουν ταυτότητα. Β. Για τις ιδιωτικές επενδύσεις και τη Γεωργία παρατηρείται ότι και για τα δύο η εφαρμογή των δράσεων θα καθυστερήσει σημαντικά. Οι μεν ιδιωτικές επενδύσεις παραπέμπουν σε ενδιάμεσους φορείς υλοποίησης, ο δε γεωργικός τομέας σε Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις που δεν έχουν ακόμη εκδοθεί. Γ. Όσον αφορά τις αξιολογήσεις είναι ελλιπείς. Π.χ. η εκ των προτέρων αξιολόγηση (ΕΧ ΑΝΤΕ) εμφανίζεται όχι καλή. Γι΄αυτό έγινε σχετική παρατήρηση από εκπροσώπους της Ε.Ε.: Επίσης εμείς ζητήσαμε με σχετική μας ερώτηση στοιχεία που δεν πήραμε ακόμη. Δ. Γενική και ουσιαστική παρατήρηση. Λείπουν στα περισσότερα μέτρα τιμές βάσης για να μπορεί ν’ αξιολογηθεί η επίτευξη των στόχων. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Επισημαίνονται : -Nομοθετικές και λοιπές ρυθμίσεις που ευνοούν τα μεγάλα έργα και τη συγκέντρωσή τους, όπως και των διαδικασιών και αποφάσεων στο Κέντρο. -Παρενέργειες για το ενδιαφέρον εκτέλεσης των έργων της περιφέρειας από τα ασαφή συστήματα συγχρηματοδότησης των έργων, τη συμπίεση των κατασκευαστικών επιχειρήσεων της περιφέρειας και την ενίσχυση των μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων. -Περιφέρεια και Ολυμπιακά Έργα θα καταλήξουν να είναι οι ανταγωνιστές. -Πολιτικές εξελίξεις, το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ – η Κυβερνητική αστάθεια θα οδηγήσει σε περαιτέρω αδράνεια και καθυστερήσεις και μεγέθυνση των παρενεργειών κατά την διαχείριση και εκτέλεση των δύο μεγάλων πακέτων, του Γ΄ΚΠΣ και των Ολυμπιακών έργων.